Bức “Thiếu nữ bên hoa huệ” của Tô Ngọc Vân không chỉ là một tác phẩm mỹ thuật tiêu biểu của nền hội họa Việt Nam mà còn là cột mốc đánh dấu sự chuyển mình từ nghệ thuật truyền thống sang hiện đại. Vẽ năm 1943 bằng sơn dầuĐiểmmặttácphẩmmỹthuậttiêubiểucủaViệtNamquacácthờikỳgiải pháp bảo trì xe máy。bức tranh khắc họa cô gái trong tà áo dài trắng， bên cạnh lọ hoa huệ trắng muốt. Ánh sáng nhẹ nhàng， bố cục cân bằng và sắc trắng chủ đạo tạo nên vẻ đẹp thanh khiết hiếm có. Cá nhân tôi cho rằng， hiếm có tác phẩm nào ở giai đoạn đó lại thể hiện tinh thần dân tộc một cách tinh tế đến vậy mà không cần đến những biểu tượng hoành tráng.Nói đến mỹ thuật tiêu biểu thời kháng chiến， không thể bỏ qua “Bác Hồ với thiếu nhi” của Trần Văn Cẩn. Bức tranh sơn mài này không chỉ ghi lại khoảnh khắc giản dị mà còn thể hiện kỹ thuật sơn mài điêu luyện. Chất liệu truyền thống được nâng tầm qua cách xử lý ánh sáng vàng son， tạo cảm giác ấm áp. Một chi tiết đáng chú ý: nụ cười của Bác được khắc họa bằng những mảng màu rất mảnh， gần như ẩn hiện. Đây là ví dụ điển hình cho việc kết hợp hài hòa giữa nội dung cách mạng và ngôn ngữ tạo hình hiện đại.Bước sang thời kỳ Đổi mới， “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” của Nguyễn Sáng lại mang một vẻ đẹp khác. Bức sơn mài khổ lớn này gây ấn tượng bởi những mảng màu đỏ。
đen， vàng đậm đặc và bố cục chặt chẽ. Người xem có thể cảm nhận được không khí trang nghiêm của buổi lễ， nhưng cũng thấy được sự khắc khổ của người lính. Có lần tôi đứng rất lâu trước bức tranh này tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam， và điều khiến tôi day dứt là ánh mắt của nhân vật trung tâm – vừa kiên định vừa chất chứa những suy tư. Đó chính là cái hồn mà ít tác phẩm cùng đề tài làm được.Điêu khắc cũng góp phần quan trọng vào dòng chảy mỹ thuật tiêu biểu. Tượng “Võ Thị Sáu” của Diệp Minh Châu (đồng， 1967) là một trường hợp đặc biệt. Chất liệu đồng thô ráp， những đường gân guốc trên khuôn mặt và tư thế đứng hiên ngang của người nữ anh hùng tạo nên sức mạnh thị giác mạnh mẽ. Tôi nhớ có lần đọc một ghi chép của tác giả: ông đã phác thảo rất nhiều lần， nhưng cuối cùng chọn giữ lại những nét dữ dội nhất. Quyết định đó khiến bức tượng không chỉ là chân dung một con người mà còn là biểu tượng của ý chí bất khuất.Gần đây， trong các không gian nghệ thuật đương đại。khái niệm mỹ thuật tiêu biểu đang được mở rộng. Tác phẩm sắp đặt “Mộng du” của Lê Quý Tông (2019) sử dụng hàng trăm mảnh gốm vỡ ghép lại thành hình dáng một con thuyền. Vật liệu tưởng như bỏ đi được tái sinh， gợi lên những suy ngẫm về ký ức và di cư. Có thể thấy， tiêu biểu không còn chỉ là những tác phẩm được lưu giữ trong bảo tàng， mà còn là những thử nghiệm đương đại dám phá vỡ lối mòn. Điều này khiến tôi tin rằng， mỹ thuật Việt Nam vẫn đang tiếp tục sinh sôi， và những tác phẩm mỹ thuật tiêu biểu của hôm nay sẽ là di sản của ngày mai.
