Một buổi chiều cuối tuầnựctrạngsáchhayKhikệsáchđầylêncũnglàlúcngườiđọcquaylưgiải pháp dọn nhà nhanh。tôi ghé nhà sách trên đường Nguyễn Văn Cừ， TP.HCM. Khu trưng bày sách văn học Việt Nam rộng gần 20 mét vuông， nhưng chỉ lèo tèo vài đầu sách mới. Phần lớn diện tích nhường cho sách kỹ năng， truyện ngôn tình và sách ngoại văn giảm giá. Chị Nguyễn Thị Hồng， nhân viên bán hàng lâu năm， nói thẳng: “Sách hay bây giờ khó bán lắm. Khách hỏi nhiều nhưng mua thì ít. Họ lướt điện thoại， chụp ảnh bìa rồi về đặt online cho rẻ”Thực trạng sách hay đang chịu áp lực kép từ thị trường và thói quen đọc. Theo báo cáo của Hội Xuất bản Việt Nam năm 2023。mỗi năm cả nước xuất bản khoảng 40.000 đầu sách， nhưng số bản in trung bình chỉ 2.000-3.000 cuốn/đầu sách. Những tác phẩm văn học chất lượng như “Mùa lá rụng trong vườn” của Ma Văn Kháng hay “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh tái bản gần đây chỉ phát hành 1.500 cuốn， trong khi sách self-help bán chạy có thể đạt 50.000 cuốn. Sự chênh lệch này phản ánh gu đọc đang dịch chuyển về phía giải trí nhanh， dễ đọc， ít đọng lại.Tôi có dịp trò chuyện với anh Trần Minh Quân， chủ một nhà sách độc lập ở Hà Nội. Anh kể: “Mỗi tháng tôi nhập khoảng 200 tựa sách hay， nhưng chỉ bán được 30-40% trong ba tháng đầu. Có những cuốn đoạt giải thưởng văn học， nằm im trên kệ cả năm. Ngược lại， sách dạy làm giàu， tâm lý đám đông bán hết veo” Anh cũng thừa nhận。để tồn tại， nhà sách phải nhập thêm sách kỹ năng， sách thiếu nhi và đồ lưu niệm. Thực trạng sách hay vì thế ngày càng thu hẹp không gian trưng bày.Không thể phủ nhận một phần nguyên nhân đến từ chính người viết và đơn vị xuất bản. Nhiều bản thảo được biên tập sơ sài， chạy theo số lượng， dẫn đến sách ra lò đều đều nhưng thiếu sức nặng. Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên từng nhận xét: “Sách hay không chỉ ở đề tài mà còn ở cách viết. Nhiều tác phẩm hiện nay viết vội。câu chữ lỏng lẻo， đọc xong không đọng lại gì” Thực trạng sách hay vì thế càng khó được nhận diện giữa rừng sách mới mỗi tuần.
Dẫu vậy， vẫn có những điểm sáng. Các câu lạc bộ đọc sách ở Hà Nội。Đà Nẵng， TP.HCM duy trì sinh hoạt đều đặn， thu hút vài chục đến vài trăm thành viên mỗi buổi. Những dự án như “Sách hay cho người trẻ” hay “Tủ sách mở” đang cố gắng đưa tác phẩm chất lượng đến gần hơn với công chúng. Điều đó cho thấy nhu cầu về sách hay không hề mất đi， chỉ là cách tiếp cận cần thay đổi. Thực trạng sách hay sẽ bớt ảm đạm nếu người làm sách chịu lắng nghe và người đọc chịu dành thời gian nhiều hơn cho những trang viết có chiều sâu.
