Hai tuần trướcậnxétsáchkinhđiểnKhingườitrẻtìmvềgiátrịvượtthờlưu ý khi tối ưu hóa công cụ tìm kiếm， tôi ghé một hiệu sách cũ trên đường Láng Hạ， Hà Nội. Giữa những kệ truyện ngôn tình và sách kỹ năng， một góc nhỏ dành riêng cho tủ sách kinh điển. Người đứng đó không phải các bậc trung niên mà là ba cô cậu sinh viên， đang tranh luận sôi nổi về bản dịch 'Những người khốn khổ'. Một cô cầm cuốn sách nhận xét: 'Chị ơi， bản này dịch sát quá， đọc hơi khô。nhưng em vẫn thích vì giữ được giọng Victor Hugo'. Chuyện nhỏ thôi， nhưng nó khiến tôi nghĩ về làn sóng đọc lại sách kinh điển đang âm thầm trở lại， và cách người đọc hôm nay nhận xét về chúng có phần khác trước.
Điều dễ thấy nhất là tiêu chí nhận xét sách kinh điển đã thay đổi. Không còn kiểu 'tác phẩm bất hủ。phải đọc để hiểu văn minh nhân loại'. Người đọc trẻ giờ đòi hỏi nhiều hơn: bản dịch có nuột không， chú thích có đủ bối cảnh lịch sử không， hay chỉ là bản tóm tắt cho có. Tôi từng thấy một bài nhận xét sách kinh điển trên diễn đàn sách cũ， bạn viết: 'Đọc Tam Quốc bản mới， mình thích phần chú thích địa danh， nhưng tiếc là không có bản đồ minh họa. Một cuốn kinh điển mà thiếu công cụ hỗ trợ thì người mới đọc dễ nản'. Nhận xét ấy nhận được hàng trăm lượt thích， cho thấy nhu cầu thực tế chứ không phải khen suông.Sự thật là， nhận xét sách kinh điển bây giờ mang tính 'dùng được' hơn. Một giáo viên văn ở TP.HCM kể với tôi: lớp chị cho học sinh đọc 'Số đỏ' và viết nhận xét ngắn， không cần theo khuôn. Kết quả， có em chỉ ra rằng bản dịch tiếng Anh mất đi cái hài hước của ngôn từ Bắc Bộ， trong khi bản tiếng Việt hiện đại vẫn giữ được chất giễu nhại. Em khác lại nhận xét: 'Chị ơi。đọc xong em thấy thương Chí Phèo hơn là ghét， vì em hiểu hoàn cảnh'. Những nhận xét ấy không hàn lâm， nhưng chạm đúng vào cái lõi của tác phẩm. Và tôi nghĩ， đó mới là nhận xét sách kinh điển có giá trị: nó phản ánh trải nghiệm thật của người đọc， không phải bài tập làm văn.Tất nhiên， vẫn có những nhận xét sách kinh điển theo kiểu 'đao to búa lớn' đến mức khó tin. Một bạn trên mạng xã hội viết: 'Tôi đọc Kinh Thánh và thấy nó giải thích mọi thứ trên đời'. Bình luận bên dưới có người phản hồi: 'Bạn đọc bản nào， có hiểu hết các điển tích không， hay chỉ đọc phần đầu?
' Câu chuyện nhỏ nhưng đáng suy nghĩ. Nhận xét sách kinh điển mà không dựa trên văn bản， không có dẫn chứng cụ thể， thì dễ thành lời tung hô rỗng. Tôi thấy nhiều bạn trẻ giờ ý thức được điều này。họ trích dẫn đoạn văn， so sánh bản dịch， thậm chí tìm cả bản gốc để đối chiếu. Đó là tín hiệu đáng mừng.
Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi cho rằng sách kinh điển không cần được nhận xét như một thánh tích. Chúng là sản phẩm của thời đại， có thể hay， có thể dở， có chỗ hợp thời， có chỗ lỗi thời. Người đọc hôm nay có quyền nói: 'Chỗ này mình không đồng ý với tác giả'。miễn là nói có lý. Một cuốn sách kinh điển sống được là nhờ những nhận xét như thế， chứ không phải nhờ sự thờ phụng. Và nếu bạn đang tìm một cuốn sách kinh điển để đọc， hãy thử tìm những nhận xét cụ thể， có dẫn chứng， có trải nghiệm cá nhân. Chúng hữu ích hơn những lời khen có cánh.
