riển lãm 'Lớp lang' tại TP.HCM vừa khép lại sau ba tuần mở cửaậnxétnghệthuậtthịgiácKhicôngnghệlàmmờranhgiớithẩmmỹbánh cuốn tại nhà， để lại không ít tranh cãi. Điểm nhấn là tác phẩm sắp đặt của một nghệ sĩ trẻ， nơi hàng trăm màn hình LCD nhỏ xíu phát lại những thước phim gia đình cũ kỹ。được chỉnh màu bằng AI. Khách tham quan đứng trước tác phẩm， nhiều người bật cười vì những khuôn mặt méo mó， nhưng cũng có người lặng đi vì nhận ra ký ức của chính mình đang bị thuật toán 'tái chế'. Một nhận xét nghệ thuật thị giác thẳng thắn: công nghệ đang trở thành một chất liệu mới， nhưng nó cũng đặt ra câu hỏi về tính nguyên bản và cảm xúc thật.Điều đáng nói là sự thay đổi trong cách công chúng tiếp nhận. Cách đây năm năm， một tác phẩm video art còn bị xem là khó hiểu， thì nay người xem sẵn sàng đứng lại lâu hơn。
chụp ảnh và chia sẻ lên mạng xã hội. Tôi có dịp trò chuyện với một bạn trẻ làm nghề thiết kế đồ họa， bạn nói rằng mình đến triển lãm không phải để 'hiểu' tác phẩm， mà để tìm cảm hứng cho các dự án quảng cáo. Nhận xét nghệ thuật thị giác trong bối cảnh này không còn là đặc quyền của giới phê bình， mà trở thành một hoạt động thường nhật， nơi mỗi người tự định nghĩa cái đẹp theo cách riêng. Sự phân tầng thẩm mỹ ngày càng rõ rệt， và đôi khi， chính những người trong cuộc cũng bối rối khi gọi tên tác phẩm của mình.Một ví dụ khác: dự án 'Sài Gòn 404' của một nhóm nghệ sĩ độc lập， sử dụng thuật toán nhận diện khuôn mặt để dựng lại chân dung những người vô gia cư. Họ thu thập dữ liệu từ camera an ninh công cộng， sau đó dùng AI để tạo ra các bức ảnh chân dung mới. Kết quả là những gương mặt vừa quen vừa lạ， như thể được vẽ bởi một họa sĩ không tồn tại. Nhận xét nghệ thuật thị giác về dự án này chia làm hai luồng: một bên ca ngợi tính nhân văn và sự sáng tạo。bên kia chỉ trích việc sử dụng dữ liệu cá nhân mà không có sự đồng ý. Câu chuyện không dừng ở thẩm mỹ， nó chạm đến đạo đức và quyền riêng tư — những yếu tố ngày càng không thể tách rời khỏi thực hành nghệ thuật đương đại.Về mặt kỹ thuật， các nghệ sĩ Việt Nam đang bắt nhịp nhanh với công cụ mới. Họ dùng phần mềm tạo sinh để phác thảo ý tưởng， dùng in 3D để hiện thực hóa các khối hình phức tạp， và thậm chí dùng blockchain để bán tác phẩm kỹ thuật số. Nhưng có một nghịch lý: càng dựa vào công nghệ， nhiều người càng muốn quay về với chất liệu thủ công. Tôi nhớ một buổi workshop tại Quận 3。nơi nghệ sĩ hướng dẫn học viên vẽ bằng than trên giấy dó， bên cạnh một màn hình hiển thị quy trình vẽ kỹ thuật số. Hai không gian song song， hai tốc độ khác nhau. Nhận xét nghệ thuật thị giác lúc này không còn là đánh giá đúng sai， mà là quan sát cách các luồng thực hành cùng tồn tại và ảnh hưởng lẫn nhau. Có người chọn đứng giữa， kết hợp cả hai， và tạo ra những tác phẩm lai ghép thú vị.Nhìn từ góc độ thị trường， các phòng tranh lớn tại Hà Nội và TP.HCM đang dần thay đổi cách trưng bày. Họ bố trí thêm màn hình tương tác， tai nghe không dây và không gian trải nghiệm nhập vai. Khách hàng không chỉ mua tranh。họ mua cả một câu chuyện. Một nhận xét nghệ thuật thị giác khách quan cho thấy: sự chuyển dịch này giúp nghệ thuật đến gần công chúng hơn， nhưng cũng đặt ra thách thức về việc giữ gìn chiều sâu nội dung. Khi mọi thứ trở nên dễ tiếp cận， liệu người xem có còn kiên nhẫn đứng trước một bức sơn dầu tĩnh lặng?Câu trả lời có lẽ nằm ở chính những người làm nghề — những người vẫn ngày ngày đối diện với toan vải， với ánh sáng， và với những giới hạn của chính mình.
