rong căn phòng nhỏ trên đường Nguyễn Thị Minh KhaiữngườitửtùởTPHCMNétđẹptừnhữngconchữtronglaongụchia sẻ về lên kế hoạch du lịch， quận 1， TPHCM， một nhóm bạn trẻ đang mải mê viết những nét chữ Hán Nôm trên giấy dó. Họ không phải là những nghệ nhân thư pháp chuyên nghiệp， mà là những người yêu thích văn hóa truyền thống。đang tìm hiểu về chữ người tử tù TPHCM – một di sản đặc biệt của Sài Gòn xưa. Không gian yên tĩnh đến lạ， chỉ có tiếng bút lông sột soạt trên giấy và tiếng trao đổi nhỏ to về ý nghĩa của từng con chữ.Chữ người tử tù TPHCM bắt nguồn từ những năm 1950-1970。
khi các tù nhân chính trị tại nhà tù Chí Hòa (TPHCM) bí mật học và sáng tác chữ Hán Nôm. Họ viết trên những mảnh giấy vụn， vỏ bao thuốc lá， thậm chí là trên tường xà lim. Những nét chữ ấy không chỉ là phương tiện liên lạc mà còn là cách để giữ gìn bản sắc văn hóa và tinh thần bất khuất. Ông Nguyễn Văn Bình， một cựu tù nhân Chí Hòa， nhớ lại: “Chúng tôi viết chữ để quên đi đói khát và đòn roi. Mỗi nét chữ là một lời nhắn nhủ với chính mình rằng phải sống， phải tiếp tục” Ngày nay， những hiện vật này được lưu giữ tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh TPHCM， thu hút đông đảo du khách và nhà nghiên cứu.Điều khiến chữ người tử tù TPHCM trở nên độc đáo chính là sự kết hợp giữa kỹ thuật thư pháp truyền thống và hoàn cảnh sáng tác đặc biệt. Nét chữ thường run rẩy， thiếu mực， nhưng lại toát lên vẻ đẹp kiên cường. Anh Trần Minh Quân。một nhà sưu tầm trẻ ở quận 3， đã dành nhiều năm sưu tầm và số hóa những tác phẩm này. Anh cho biết: “Tôi từng cầm trên tay một mảnh giấy nhỏ viết chữ ‘nhẫn’ bằng mực đen đã nhòe. Người viết đã dùng que tre thay bút， nhưng nét chữ vẫn dứt khoát. Đó là minh chứng cho ý chí con người” Hiện nay， các lớp học viết chữ Hán Nôm theo phong cách này đang được mở lại tại một số trung tâm văn hóa ở TPHCM， thu hút giới trẻ tìm về cội nguồn.Không phải ai cũng biết rằng chữ người tử tù TPHCM từng đứng trước nguy cơ mai một. Nhiều năm sau chiến tranh。những tác phẩm này bị lãng quên trong các kho lưu trữ ẩm mốc. Mãi đến năm 2015， một nhóm sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM đã khởi động dự án “Hồi sinh chữ” nhằm sưu tầm， phục chế và giới thiệu di sản này đến công chúng. Chị Lê Thị Hồng Nhung， trưởng nhóm dự án， chia sẻ: “Chúng tôi tìm đến các cựu tù nhân， xin lại những mảnh giấy còn sót lại. Có cụ đã giữ gìn chúng hơn 40 năm， gói trong nilon và cất dưới gầm giường” Nhờ những nỗ lực đó， chữ người tử tù TPHCM đã dần được biết đến rộng rãi hơn， trở thành một phần của bản đồ di sản văn hóa không chính thức của thành phố.Ngày nay， du khách có thể tìm thấy dấu ấn của chữ người tử tù TPHCM không chỉ trong bảo tàng mà còn trong các quán cà phê sách， triển lãm nhỏ ven đường Lê Lợi hay các buổi tọa đàm tại Đường Sách Nguyễn Văn Bình. Một điều thú vị: có những bạn trẻ đã dùng nét chữ này để thiết kế logo， poster cho các sự kiện văn hóa， tạo nên sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại. Dù vậy。việc bảo tồn vẫn còn nhiều thách thức khi số người am hiểu chữ Hán Nôm ngày càng ít. Nhưng với những gì đang diễn ra， có thể tin rằng chữ người tử tù TPHCM sẽ không bị lãng quên， bởi nó đã trở thành một biểu tượng của tinh thần kiên cường và khát vọng tự do – những giá trị luôn cần thiết cho bất kỳ thời đại nào.
