Buổi tọa đàm “Nhận định văn học hôm nay” tại Hội Nhà văn TP.HCM sáng 12-10 bắt đầu bằng một câu hỏi gọn lỏn từ nhà phê bình Trần Hoài Anh: “Các bạn đọc gì vào tối qua”. Không ai trả lời ngay. Vài giây im lặng đủ để thấy khoảng cách giữa nhận định văn học hôm nay và thói quen đọc của công chúng. Một sinh viên năm cuối ngành Ngữ văn sau đó thú nhận: em đọc lại “Số đỏ” trên điện thoạiậnđịnhvănhọchômnayKhingườitrẻđọclạinhữngtrangcũhướng dẫn nấu ăn ngon， nhưng chỉ lướt phần chú thích. Câu chuyện nhỏ ấy mở ra bức tranh lớn hơn về cách giới trẻ tiếp cận văn chương.Nhận định văn học hôm nay không còn là đặc quyền của giới phê bình hàn lâm. Trên các nền tảng mạng xã hội， những bài review dài 300 chữ của độc giả 9x， 10x về tiểu thuyết mới của Nguyễn Bình Phương hay tập truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy thu hút hàng nghìn lượt tương tác. Tôi từng chứng kiến một nhóm bạn trẻ ở quán cà phê sách đường Nguyễn Văn Bình tranh luận gay gắt về kết thúc mở trong “Không ai qua sông” của Nguyễn Ngọc Tư. Họ không dùng thuật ngữ lý luận， nhưng cách họ bám vào chi tiết， đối chiếu với đời sống của chính mình lại tạo nên một kiểu nhận định văn học hôm nay rất khác: gần với trải nghiệm。ít giáo điều. Điều này khiến tôi liên tưởng đến những buổi bình văn ở trà đình thế kỷ trước， chỉ khác là giờ đây diễn ra trên không gian số.Tuy nhiên， đọc lại những trang cũ không đồng nghĩa với việc quay lưng với đương đại. Nhận định văn học hôm nay cần một thái độ tỉnh táo trước cơn lũ xuất bản phẩm. Mỗi tháng có hàng trăm đầu sách văn học ra mắt， nhưng số tác phẩm còn đọng lại sau một năm chưa chắc đã đếm đủ mười ngón. Tôi không tin vào những bảng xếp hạng vội vã， càng không tin vào cảm giác “đã đọc” khi chỉ lướt qua vài trích đoạn trên mạng. Nhà văn Vũ Thị Hồng từng nói với tôi rằng bà sợ nhất là những nhận định văn học hôm nay được viết bằng cảm xúc thay vì bằng văn bản. Bà kể， có lần một bạn trẻ nhận xét tiểu thuyết của bà “nhạt” vì thiếu cao trào。
nhưng khi được hỏi về chương thứ ba， bạn ấy thừa nhận chưa đọc. Đó là cái bẫy của thời đại: nói nhiều mà không đọc kỹ.Vậy làm thế nào để nhận định văn học hôm nay vừa giữ được chất lượng， vừa không đánh mất độc giả?Tôi cho rằng cần tách bạch hai kênh: một bên là phê bình chuyên nghiệp， chậm rãi và có trách nhiệm với từng câu chữ;bên kia là những chia sẻ cảm nhận tự do， nơi người đọc được phép sai。được phép thay đổi quan điểm. Sự song song này không mâu thuẫn， thậm chí bổ trợ cho nhau. Như nhà thơ Lê Minh Quốc từng ví: “Phê bình như người dẫn đường， còn cảm nhận như người bạn đồng hành”. Nếu chỉ có người dẫn đường mà thiếu bạn đồng hành， văn chương sẽ khô. Nếu chỉ có bạn đồng hành mà thiếu người dẫn đường， dễ lạc lối. Vấn đề là cả hai kênh đều đang bị nhiễu bởi những nhận định văn học hôm nay mang tính đối phó， viết cho có， hoặc tệ hơn là để đánh bóng tên tuổi.
Cuối buổi tọa đàm， một độc giả trẻ đứng lên nói: “Em không cần ai dạy em phải thích gì. Em chỉ cần ai đó đọc cùng em”. Câu nói ấy khiến tôi nghĩ mãi. Nhận định văn học hôm nay， suy cho cùng。không phải là những phán quyết cuối cùng. Nó là lời mời gọi cùng đọc， cùng tranh luận， cùng quay lại với trang sách. Và đôi khi， chỉ cần một người bạn đọc cùng， một cuốn sách cũ bỗng sống dậy theo cách chưa từng có.
