"Tôi đã đọc đi đọc lại bản thảo của mình ít nhất năm lần trước khi gửi cho biên tập viên. Và rồiácgiảsáchnhậnxétNhữnglờikhenchêtừngườitrongcuộgiáo dục con cái， khi nhận được nhận xét từ một tác giả khác， tôi nhận ra mình đã bỏ sót những điểm mà chỉ người trong nghề mới thấy." – Đó là chia sẻ của chị Nguyễn Thị Hương， tác giả cuốn tiểu thuyết "Mùa hè không tên"。khi nói về vai trò của nhận xét từ đồng nghiệp. Thực tế， tác giả sách nhận xét không chỉ là lời khen tặng trên bìa sách， mà còn là quá trình phản biện đầy cam go.Nhận xét từ tác giả khác thường được chia thành hai loại: nhận xét trước khi xuất bản (beta reader) và nhận xét sau khi sách ra mắt (blurb). Anh Trần Văn Minh， tác giả của ba đầu sách kỹ năng sống。cho biết: "Tôi từng nhận được một nhận xét thẳng thừng từ một tác giả kỳ cựu: 'Cậu viết nhiều nhưng chẳng có gì mới. Hãy cắt bớt 30% và đi sâu vào một ý duy nhất.' Lúc đầu tôi hơi sốc， nhưng sau đó nhận ra đó là lời khuyên quý giá." Những tác giả sách nhận xét kiểu này thường không ngại va chạm， bởi họ hiểu rằng sự thật mất lòng còn hơn những lời khen rỗng tuếch.
Không phải lúc nào nhận xét cũng tích cực. Chị Lê Thu Trang。một cây bút truyện ngắn， kể lại: "Có lần tôi nhận xét một cuốn sách của đồng nghiệp rằng nhân vật nữ quá yếu ớt và thiếu chiều sâu. Tôi viết rất kỹ， chỉ ra từng đoạn cần sửa. Nhưng tác giả đó đã không nói chuyện với tôi suốt ba tháng." Câu chuyện này phản ánh một góc khuất: tác giả sách nhận xét đôi khi trở thành 'tấm gương soi' khiến người khác khó chịu. Tuy nhiên， theo chị Trang， nếu nhận xét dựa trên tiêu chí kỹ thuật (cấu trúc， nhịp điệu， logic nhân vật) thay vì sở thích cá nhân， nó sẽ dễ được chấp nhận hơn.Điều đáng nói là nhiều tác giả trẻ hiện nay tìm đến nhận xét từ những người viết cùng thế hệ thay vì các cây đa cây đề. Anh Đỗ Hoàng Nam。28 tuổi， tác giả tập tản văn "Sài Gòn vỉa hè"， chia sẻ: "Tôi tham gia một nhóm kín gồm sáu tác giả trẻ. Mỗi tháng， chúng tôi gửi bản thảo cho nhau và nhận xét thẳng thắn. Những lời nhận xét kiểu 'đoạn này dài dòng quá'， 'từ này lặp lại ba lần' đến từ bạn bè cùng trang lứa giúp tôi sửa nhanh hơn là chờ đợi nhận xét từ nhà xuất bản." Cách làm này đang dần thay đổi văn hóa nhận xét sách tại Việt Nam， nơi mà trước đây lời khen thường mang tính nể nang.Dù vậy， tác giả sách nhận xét vẫn cần một nguyên tắc: tôn trọng giọng văn của người được nhận xét. Nhà văn Vũ Thị Hồng， người có hơn 20 năm kinh nghiệm， nói: "Tôi không bao giờ bắt tác giả trẻ phải viết theo cách của tôi. Nhận xét của tôi chỉ ra chỗ nào chưa ổn， còn việc sửa thế nào là quyền của họ." Sự cân bằng giữa thẳng thắn và tế nhị có lẽ là bài học lớn nhất mà bất kỳ ai khi đưa ra nhận xét về sách cũng cần ghi nhớ. Bởi suy cho cùng， một nhận xét tốt không phải là lời khen ngợi hay chê bai。mà là ánh sáng soi rọi con đường viết lách của người khác.
