Buổi tối thứ Sáu tại Nhà hát Lớn Hà NộiátrịsưphạmnghệthuậttrungươngKhinghệthuậtchạmđếntráitimngườihọcháo gà nổi tiếng， hàng trăm sinh viên không chuyên ngành nghệ thuật ngồi im lặng， mắt dán vào sân khấu. Vở kịch Hồn Trương Ba， da hàng thịt đang đến hồi cao trào. Một nam sinh ngành kế toán bên cạnh tôi khẽ nói: “Em chưa bao giờ nghĩ mình sẽ khóc vì một vở kịch”. Đó chính là biểu hiện sống động của giá trị sư phạm nghệ thuật trung ương – không chỉ dạy kiến thức。mà còn đánh thức cảm xúc， nuôi dưỡng nhân cách.Nhiều người vẫn nghĩ nghệ thuật trung ương chỉ để biểu diễn， để “trưng bày” trong các dịp lễ lớn. Nhưng nhìn vào cách các đoàn nghệ thuật như Nhà hát Tuổi trẻ hay Nhà hát Chèo Việt Nam tổ chức các buổi diễn giải， tọa đàm sau vở diễn cho sinh viên， tôi thấy rõ một tầng lớp giá trị khác. Họ không dạy đạo đức bằng bài giảng khô khan. Họ để nhân vật tự nói， để xung đột tự bộc lộ。
rồi người xem tự rút ra bài học. Một cô giáo dạy văn ở trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM) từng kể với tôi: sau khi xem Chí Phèo do Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn， học sinh của cô tranh luận suốt hai ngày về bi kịch tha hóa. Các em không cần cô giảng thêm về tác phẩm. Nghệ thuật đã làm thay phần lớn công việc sư phạm.Điều đáng nói là giá trị sư phạm nghệ thuật trung ương không nằm ở những lời răn dạy. Nó đến từ trải nghiệm thẩm mỹ trực tiếp. Tôi từng chứng kiến một lớp học sinh khiếm thính xem vở múa rối nước tại Nhà hát Múa rối Thăng Long. Các em không nghe được nhạc， nhưng mắt không rời khỏi những con rối chuyển động. Cô giáo phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu nói nhỏ: “Chúng nó hiểu đấy， hiểu bằng cách riêng”. Nghệ thuật trung ương， với hạ tầng chuyên nghiệp và đội ngũ nghệ sĩ được đào tạo bài bản。có lợi thế mà các nhóm nghiệp dư khó có được: khả năng tạo ra những khoảnh khắc thẩm mỹ đủ mạnh để người học tự vấn chính mình.Có một thực tế ít được nhắc đến: nhiều trường học hiện nay lạm dụng công nghệ trình chiếu. Bài giảng về ca dao được thay bằng video。tiết văn về Truyện Kiều dùng slide thay cho đọc diễn cảm. Hiệu quả đến đâu thì còn phải bàn. Trong khi đó， các đoàn nghệ thuật trung ương vẫn duy trì lối diễn trực tiếp， không gian sân khấu thật， tương tác thật. Một nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Việt Nam tâm sự với tôi rằng chị luôn dành 10 phút sau mỗi suất diễn phục vụ học sinh để nói chuyện với các em. “Có em hỏi vì sao nhân vật lại chọn cái chết. Tôi không trả lời thay tác giả， tôi hỏi ngược lại: nếu là em， em chọn gì”. Cách làm này chậm， nhưng bền. Nó khác hẳn với việc chiếu một đoạn phim rồi yêu cầu học sinh ghi nhớ nội dung.Tất nhiên， không phải cứ đến rạp hát là có giá trị sư phạm. Có những buổi diễn bị biến thành nơi “phổ cập” hời hợt， nghệ sĩ diễn cho xong， khán giả học sinh ngồi nói chuyện riêng. Muốn giá trị sư phạm nghệ thuật trung ương thực sự phát huy。cần một lớp đệm kết nối giữa nghệ sĩ và nhà trường: đó có thể là giáo viên Ngữ văn， là cán bộ Đoàn， hoặc chính các nghệ sĩ được tập huấn thêm về tâm lý lứa tuổi. Tôi tin rằng đầu tư vào “lớp đệm” này rẻ hơn nhiều so với việc mua thiết bị trình chiếu đắt tiền mà không ai dùng đến. Và quan trọng hơn， nó giữ cho nghệ thuật trung ương không bị đóng khung trong chức năng giải trí đơn thuần， mà trở thành một thiết chế giáo dục thầm lặng nhưng bền bỉ.
