Bước vào một gallery nhỏ trên đường Lý Tự TrọngệthuậtthịgiácTPHCMNhữnggammàumớitừphốthịtiêu cho 4 người。quận 1， tôi bắt gặp tác phẩm sắp đặt bằng dây thừng và mảnh gương vỡ của một nghệ sĩ trẻ. Ánh sáng từ cửa sổ hắt vào， những mảnh gương phản chiếu khuôn mặt người xem một cách méo mó， kỳ ảo. Đó là một trong những khoảnh khắc cho thấy nghệ thuật thị giác TPHCM đang vận động rất khác so với vài năm trước. Không còn bó hẹp trong không gian bảo tàng truyền thống， nghệ thuật thị giác giờ đây len lỏi vào quán cà phê， hành lang chung cư cũ， thậm chí cả mặt tiền những ngôi nhà trên đường Nguyễn Thị Minh Khai.Điều dễ nhận thấy là sự lên ngôi của các không gian độc lập. Những cái tên như Sàn Art。Galerie Quynh， hay mới hơn là The Factory Contemporary Arts Centre đã trở thành điểm hẹn quen thuộc. Nhưng đáng chú ý hơn cả là làn sóng nghệ sĩ trẻ tự tổ chức triển lãm trong căn hộ của mình. Tôi từng dự một buổi khai mạc tại một chung cư trên đường Pasteur， nơi tác phẩm hội họa treo kín bức tường phòng khách， khách tham quan đứng chen chân， mùi sơn dầu còn nồng. Cảm giác ấy thân mật và sống động hơn hẳn những không gian bóng bẩy. Nghệ thuật thị giác TPHCM đang học cách tự thở bằng phổi của chính mình， không cần chờ đợi sự cho phép từ những khuôn khổ cũ.Chất liệu cũng thay đổi. Nếu trước đây sơn mài， lụa， giấy dó là đặc sản thì nay nhựa tái chế， ánh sáng LED， video art， thậm chí cả rác thải điện tử xuất hiện ngày càng nhiều. Một triển lãm nhóm tại quận 4 khiến tôi nhớ mãi: nghệ sĩ dùng hàng trăm vỏ chai nhựa ép thành tấm lớn。chiếu phim tài liệu về rác thải Sài Gòn lên đó. Tác phẩm không hề kêu gọi môi trường một cách sáo rỗng， nó chỉ kể câu chuyện về chính thành phố này， nơi mỗi ngày có hàng tấn rác bị chôn lấp. Nghệ thuật thị giác TPHCM đang bám rất sát vào nhịp đập đời sống， từ chuyện kẹt xe， ngập nước đến những biến đổi của khu đô thị cũ.Tuy vậy， không phải mọi thứ đều màu hồng. Tôi vẫn thấy nhiều tài năng trẻ phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn。tự bỏ tiền túi để in ấn， thuê không gian. Một nghệ sĩ chia sẻ với tôi rằng cô phải nhận làm thiết kế đồ họa ban ngày để nuôi đam mê sắp đặt ban đêm. Khán giả cũng là một bài toán khó. Lượng người đến xem triển lãm tuy có tăng nhưng chủ yếu vẫn là bạn bè， đồng nghiệp trong giới. Làm sao để công chúng bình thường， những người bán vé số hay chạy xe ôm， bước vào và cảm thấy tác phẩm ấy có phần của họ， vẫn là câu hỏi chưa có lời giải thỏa đáng.
Dù vậy， niềm tin của tôi vào nghệ thuật thị giác TPHCM vẫn lớn. Bởi lẽ。sức sống của nó không đến từ những tuyên ngôn hoành tráng mà từ những hành động nhỏ， lì lợm. Một nhóm sinh viên mỹ thuật vẽ tranh lên vách hẻm ở quận Bình Thạnh， bị xóa rồi lại vẽ. Một gallery mở cửa miễn phí cho trẻ em trong xóm lao động mỗi cuối tuần. Những hạt mầm ấy đang âm thầm thay đổi diện mạo thị giác của thành phố， từng chút một， không ồn ào nhưng bền bỉ.
