Hàng trăm bạn trẻ ngồi kín khán phòng Trung tâm Văn hóa Quận 3ệthuậtvịnhânsinhKhingườitrẻtìmlạigiátrịthậlẩu mắm mới nhất， TP.HCM， tối 15/6， không ai nhìn điện thoại. Trên sân khấu。một nghệ sĩ kịch nói vừa kết thúc trích đoạn về người mẹ bán vé số nuôi con vào đại học. Tiếng vỗ tay vang lên， nhưng điều đọng lại là những giọt nước mắt lặng lẽ. Đó là một đêm của nghệ thuật vị nhân sinh – thứ nghệ thuật không phục vụ thị hiếu giải trí thuần túy mà hướng thẳng vào con người， vào những mảnh đời thật.Tôi từng nghĩ nghệ thuật vị nhân sinh chỉ là khẩu hiệu sáo rỗng trên giảng đường. Cho đến khi xem vở “Bóng rối” của Nhà hát Tuổi trẻ， tôi hiểu khác. Vở diễn kể về một gia đình công nhân mất việc sau đại dịch， không có anh hùng。không có cái kết màu hồng. Khán giả ngồi im， có người thở dài. Một người bạn làm nghề xe ôm nói với tôi sau buổi diễn: “Xem mà thấy mình trong đó” Nghệ thuật vị nhân sinh không cần dạy đời. Nó chỉ cần chạm đúng nỗi đau， niềm vui rất thật của con người.Nhưng nghệ thuật vị nhân sinh đang bị hiểu lệch. Nhiều sản phẩm gắn mác “vì con người” lại chỉ là câu chuyện bi kịch được dàn dựng để đánh vào cảm xúc， thiếu chiều sâu. Một đạo diễn trẻ thú nhận với tôi: “Làm phim về người nghèo dễ gây quỹ， dễ được truyền thông， nhưng đôi khi chúng tôi không đủ thời gian sống cùng họ” Nghệ thuật vị nhân sinh thật sự đòi hỏi sự hiện diện， lắng nghe， chứ không phải đứng từ trên nhìn xuống. Tôi nhớ một triển lãm ảnh nhỏ ở hẻm 47 Nguyễn Công Trứ。nơi tác giả chụp hàng xóm của mình suốt mười năm. Không có tuyên ngôn， chỉ có những gương mặt lam lũ， nụ cười móm mém. Vậy mà người xem đứng lại rất lâu.Ở chiều ngược lại。nhiều bạn trẻ đang âm thầm đưa nghệ thuật vị nhân sinh vào đời sống. Nhóm sinh viên Đại học Mỹ thuật TP.HCM mở lớp vẽ miễn phí cho trẻ em trong xóm lao động. Một cô gái làm phim tài liệu về những người giữ nghề làm hương ở làng Lủ. Họ không chờ được vinh danh. Họ làm vì thấy cần. Có lần tôi hỏi một bạn: “Làm vậy được gì” Bạn cười: “Được thấy các em cười， vậy là đủ” Nghệ thuật vị nhân sinh， suy cho cùng， bắt đầu từ những việc nhỏ như thế.
Đêm diễn ở Quận 3 kết thúc， tôi bước ra đường， thấy một cụ bà bán vé số đang dọn ghế. Không ai trong khán phòng biết bà， nhưng câu chuyện trên sân khấu đã phần nào nói về bà. Có lẽ nghệ thuật vị nhân sinh không ở đâu xa. Nó ở ngay những con người quanh ta。khi ta chịu nhìn và chịu nghe.
