Một buổi tối tháng 6 tại Nhà hát Lớn Hà NộiệthuậtbiểudiễnthôngtinKhidữliệukhôkhantrởthànhtrảinghiệmsốngđộlưu ý khi pha chế đồ uống， khán giả không chỉ ngồi xem một vở kịch. Họ theo dõi từng con số hiển thị trên màn hình lớn: nhiệt độ cơ thể của diễn viên， nhịp tim thay đổi theo từng lớp lang cảm xúc， thậm chí cả lượng oxy trong không khí. Đó là nghệ thuật biểu diễn thông tin – một hình thức sân khấu mới， nơi dữ liệu sống động không khác gì nhân vật chính. Tôi đã ngồi ở hàng ghế thứ năm và cảm nhận rõ ràng: thông tin không còn là những bảng biểu khô khan。mà là một phần của câu chuyện， của nhịp thở， của ánh mắt.Khái niệm nghệ thuật biểu diễn thông tin không mới trên thế giới。nhưng tại Việt Nam nó vẫn còn non trẻ. Năm 2022， nhóm nghệ sĩ trẻ thuộc dự án “Dữ liệu và Đèn” đã gây chú ý khi trình diễn tác phẩm “Sông Hồng chảy qua màn hình” – một sân khấu mà mỗi động tác của người diễn viên được mã hóa thành dòng dữ liệu， hiển thị trực tiếp lên phông nền. Khán giả thấy tốc độ chảy của con sông thay đổi theo từng bước chân， và tiếng nói của người kể chuyện bị bóp méo bởi thuật toán. Có người bật cười， có người lặng đi. Tôi nhận ra rằng nghệ thuật biểu diễn thông tin không cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người. Nó tạo ra một không gian mà ở đó， người xem phải tự đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa con người và dữ liệu.
Điều làm tôi ấn tượng nhất là cách các nghệ sĩ xử lý thông tin như một chất liệu có trọng lượng. Trong một buổi workshop tại TP.HCM hồi tháng 4， tôi chứng kiến cảnh một nghệ sĩ múa dùng cảm biến gắn trên ngón tay để điều khiển âm thanh. Mỗi khi cô ấy chạm vào không khí， một con số hiện lên: 0，3 giây – thời gian phản hồi của hệ thống. Nhưng thay vì chỉ hiển thị， con số ấy được biến thành một nốt nhạc trầm。kéo dài đúng 0，3 giây. Cả khán phòng im lặng. Rồi ai đó thì thầm: “Hóa ra dữ liệu cũng biết run” Đó chính là nghệ thuật biểu diễn thông tin – không giải thích， không giảng giải， chỉ để thông tin tự lên tiếng qua cơ thể và cảm xúc.Tuy nhiên， không phải mọi thử nghiệm đều thành công. Có những buổi diễn mà màn hình chi chít số liệu khiến khán giả hoa mắt。và câu chuyện bị chìm nghỉm dưới lớp dữ liệu. Tôi từng chứng kiến một tiết mục mà nghệ sĩ cố gắng hiển thị实时 lượng calo tiêu thụ của mình trong lúc nhảy， nhưng chẳng ai quan tâm – vì nó không kết nối được với cảm xúc. Bài học rút ra: nghệ thuật biểu diễn thông tin chỉ hiệu quả khi thông tin phục vụ cho câu chuyện， chứ không phải ngược lại. Người nghệ sĩ phải là người kể chuyện， còn dữ liệu chỉ là công cụ để kể hay hơn.Hiện tại， một vài nhóm sinh viên ở Đà Nẵng đang thử nghiệm hình thức này với chủ đề môi trường. Họ thu thập dữ liệu về chất lượng không khí trong thành phố， rồi biến nó thành những màn trình diễn ánh sáng và chuyển động. Một trong số họ nói với tôi: “Chúng em muốn người xem cảm thấy ô nhiễm bằng da thịt， chứ không chỉ đọc con số” Nghe thì đơn giản， nhưng để làm được điều đó， họ phải mất hàng tháng trời thử nghiệm， thất bại， rồi thử lại. Nghệ thuật biểu diễn thông tin đòi hỏi sự kiên nhẫn và cả sự dũng cảm để từ bỏ những gì quá an toàn. Và có lẽ。chính vì thế， nó vẫn còn là một vùng đất đầy hứa hẹn ở Việt Nam.
