hư viện quận 3ựctrạngvănhóađọcKhisáchhaylùibướctrướcmànhìtập thể dục tại nhà， TP.HCM， 9 giờ sáng thứ Bảy. Khu vực đọc sách dành cho thiếu nhi vỏn vẹn vài em nhỏ， trong khi quán cà phê bên ngoài chật kín bạn trẻ mở laptop và điện thoại. Một cô thủ thư hơn hai mươi năm gắn bó với nghề ngồi sau quầy， tay lau từng gáy sách cũ， nói: “Ngày xưa， cuối tuần các con xếp hàng mượn truyện tranh， giờ thì lướt TikTok。chẳng ai buồn ngó ngàng” Con số thống kê từ một khảo sát nhỏ do nhóm sinh viên Trường ĐH KHXH&NV thực hiện năm 2023 cho thấy: 62% người được hỏi trong độ tuổi 18-30 thừa nhận không đọc hết một cuốn sách nào trong vòng 12 tháng. Đây không phải câu chuyện mới， nhưng mức độ ngày càng trầm trọng.
Thực trạng văn hóa đọc ở nước ta đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt. Một bộ phận nhỏ， chủ yếu là người làm nghiên cứu。giới văn phòng có thói quen đọc sách chuyên ngành， vẫn duy trì được nếp đọc đều đặn. Nhưng đa số còn lại， đặc biệt là học sinh phổ thông， sinh viên， đọc sách chỉ để đối phó với bài kiểm tra， thi cử. Một giáo viên dạy Ngữ văn tại Hà Nội kể: “Học sinh bây giờ đọc văn bản trên điện thoại， nhưng là đọc lướt， đọc để trả lời câu hỏi， chứ không phải đọc để cảm nhận. Các em có thể nhớ cốt truyện nhưng không nhớ một câu văn nào” Điều này phản ánh thực trạng văn hóa đọc đang dần bị biến dạng thành văn hóa “tiêu thụ thông tin” thay vì “thưởng thức tri thức”.Nguyên nhân thì có nhiều。nhưng nổi bật là sự lấn át của màn hình. Điện thoại thông minh， mạng xã hội， video ngắn mang lại cảm giác thỏa mãn tức thì， trong khi đọc một cuốn sách đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung. Một bạn sinh viên năm ba chia sẻ: “Mình biết đọc sách tốt， nhưng mở sách ra được vài trang là tay tự động với lấy điện thoại. Cảm giác như bị nghiện ấy” Không chỉ giới trẻ， người trưởng thành cũng bận rộn với công việc， gia đình， và rồi thời gian đọc sách trở thành thứ xa xỉ. Thực trạng văn hóa đọc vì thế ngày càng thu hẹp về không gian và thời gian.Vẫn có những điểm sáng. Các hội sách， ngày hội đọc sách được tổ chức thường niên tại Hà Nội， TP.HCM thu hút hàng vạn lượt người tham gia. Những câu lạc bộ sách online trên Facebook， Telegram với hàng chục nghìn thành viên vẫn sôi nổi thảo luận. Một số bạn trẻ còn khởi nghiệp với các dự án phát triển văn hóa đọc như “Sách ơi mở ra”， “Tủ sách yêu thương”. Nhưng nhìn thẳng vào thực trạng văn hóa đọc。
những hoạt động này chủ yếu dừng ở phong trào， chưa tạo được thói quen bền vững. Một nhà xuất bản tại TP.HCM tiết lộ: sách văn học bán chạy nhất năm 2023 chỉ đạt 5.000 bản， trong khi một video giải trí có thể đạt hàng triệu lượt xem trong vài giờ. Sự chênh lệch ấy nói lên nhiều điều.Thực trạng văn hóa đọc không thể cải thiện bằng khẩu hiệu hay vài ngày hội. Nó cần những thay đổi từ gốc: gia đình đọc sách cùng con， nhà trường đánh giá học sinh bằng cảm nhận văn chương chứ không chỉ điểm số， và xã hội cần những không gian đọc thân thiện， dễ tiếp cận. Cá nhân tôi từng chứng kiến một cậu bé 10 tuổi ở Đà Nẵng mê mẩn cuốn “Không gia đình” đến mức đọc lại ba lần. Cậu bé ấy có một người mẹ luôn để sách trên bàn ăn thay vì iPad. Văn hóa đọc bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt như thế。không phải từ những diễn đàn hoành tráng.
