Đọc lại "Mùa lá rụng trong vườn" của Ma Văn Kháng sau nhiều nământíchMùalárụngtrongvườnKhingôntừrơinhưlátôm giá rẻ， tôi vẫn bị ám ảnh bởi chi tiết những chiếc lá vàng rơi trong khu vườn nhà ông Bằng. Không phải ngẫu nhiên mà tác giả chọn hình ảnh lá rụng làm biểu tượng xuyên suốt. Mùa lá rụng trong vườn phân tích cho thấy một tầng nghĩa sâu xa về sự tàn lụi của những giá trị cũ， nhưng đồng thời cũng là sự chuẩn bị cho một mùa mới. Nhà văn đã rất tinh tế khi để nhân vật ông Bằng， một người luôn sống với quá khứ。chứng kiến cảnh lá rụng mà lòng dửng dưng. Đó là điểm khởi đầu cho mọi bi kịch gia đình.Tôi từng có dịp đến thăm một gia đình ở ngoại thành Hà Nội。
nơi có khu vườn rộng với hàng cây sấu cổ thụ. Người ông trong nhà cũng giống ông Bằng， luôn giữ những kỷ vật cũ kỹ trong tủ gỗ. Khi mùa lá rụng về， ông ngồi hàng giờ nhìn lá bay mà không nói gì. Các con ông bảo rằng ông đang "sống với quá khứ". Mùa lá rụng trong vườn phân tích của Ma Văn Kháng dường như đã dự báo trước những xung đột thế hệ như thế. Lá rụng không chỉ là thiên nhiên， nó là tiếng lòng của những con người không chịu buông bỏ. Cái hay của tác phẩm nằm ở chỗ tác giả không phán xét ai cả. Ông Bằng đáng thương hay đáng trách?Người con trai có lý hay bất hiếu?Tất cả đều lơ lửng như những chiếc lá chưa chạm đất.Đi sâu vào mùa lá rụng trong vườn phân tích， ta thấy Ma Văn Kháng sử dụng ngôn ngữ rất đặc biệt. Những câu văn dài， nhiều tầng nghĩa， cứ trôi như dòng nước. Có đoạn ông viết: "Lá rụng. Và trong vườn， những chiếc lá vàng úa cứ thế rơi， rơi mãi， không dứt." Cách miêu tả ấy không chỉ tái hiện khung cảnh mà còn gợi lên nỗi buồn man mác， cái se lạnh của buổi chiều tà. Tôi nhớ có lần đọc trên một diễn đàn văn học， một độc giả trẻ viết rằng: "Đọc đoạn lá rụng mà thấy như chính mình đang đứng giữa vườn， nghe tiếng lá xào xạc dưới chân." Đó là sức mạnh của ngôn từ giàu hình ảnh. Mùa lá rụng trong vườn phân tích không thể bỏ qua yếu tố này。bởi chính ngôn ngữ đã góp phần tạo nên không khí u hoài， day dứt cho tác phẩm.
Một điểm tôi thấy thú vị là cách tác giả để cho các nhân vật nói chuyện với nhau bằng những câu ngắn， cụt lủn， nhiều khi không đầu không cuối. Như đoạn đối thoại giữa ông Bằng và cô con dâu: "Lá rụng nhiều quá. – Vâng. – Ngày xưa… – Bố lại nhớ ngày xưa rồi." Chỉ vài từ mà chất chứa bao mâu thuẫn. Sự im lặng còn lớn hơn lời nói. Mùa lá rụng trong vườn phân tích cho thấy Ma Văn Kháng rất am hiểu tâm lý con người trong những biến động xã hội thời bao cấp và hậu bao cấp. Những giá trị truyền thống đang phai nhạt dần， lớp trẻ thì hướng ra ngoài， còn người già thì cố bám víu. Lá rụng là quy luật。không ai cản được. Nhưng con người ta cứ muốn giữ lại những chiếc lá vàng trên cành.
Cuối cùng。mùa lá rụng trong vườn phân tích không chỉ là câu chuyện của một gia đình mà còn là bức tranh xã hội Việt Nam những năm tháng giao thời. Tôi tin rằng bất cứ ai từng đọc tác phẩm này đều ít nhất một lần nhìn lại khu vườn nhà mình， hoặc khu vườn trong ký ức， và thấy lá đang rụng. Có điều， chúng ta có dám bước qua những chiếc lá ấy để đi tiếp， hay cứ đứng mãi nhìn chúng rơi?Ma Văn Kháng không trả lời. Ông chỉ kể. Và để người đọc tự cảm nhận cái se lạnh của mùa lá rụng trong lòng mình.
