hực trạng tác phẩm văn học hiện nay phản ánh một nghịch lý: số lượng đầu sách tăng vọt nhưng chiều sâu tư tưởng lại teo dần. Tôi cầm trên tay cuốn tiểu thuyết vừa muaựctrạngtácphẩmvănhọcNhữngmảnhghéplệchlạcgiữathịtrườngvàgiátrịcá nấu canh chua buổi sáng， giấy trắng thơm mùi mực， nhưng đọc đến trang thứ ba mươi thì nhận ra cốt truyện đã đi vào lối mòn quen thuộc. Một câu chuyện tình yêu ướt át， vài tình tiết gây sốc được cài cắm。và cái kết có hậu. Không có gì sai nếu đó là một tác phẩm giải trí đơn thuần. Nhưng khi cả kệ sách mới đều na ná nhau， người đọc bắt đầu nghi ngờ về sự phong phú của thực trạng tác phẩm văn học.Điều đáng nói là nhiều tác phẩm được quảng bá rầm rộ， bán ra hàng chục nghìn bản， nhưng dư luận lại chỉ nhắc đến vài ngày rồi lãng quên. Tôi từng tham gia một buổi ra mắt sách tại Hà Nội. Tác giả trẻ， gương mặt sáng。nói về tác phẩm của mình bằng những từ ngữ hoa mỹ: “khắc họa thân phận con người”， “thức tỉnh nhận thức”. Nhưng khi tôi hỏi về quá trình viết， cô ấy thành thật: “Em viết trong ba tháng， chủ yếu dựa trên cảm hứng và vài cuốn sách đã đọc” Thực trạng tác phẩm văn học ở đây không nằm ở việc viết nhanh， mà ở chỗ nhiều cây bút trẻ thiếu vốn sống， thiếu trải nghiệm， dẫn đến những trang viết mỏng manh như tờ giấy can.Một góc nhìn khác: các giải thưởng văn học. Năm ngoái， tôi theo dõi một giải thưởng uy tín. Danh sách chung khảo có năm tác phẩm， nhưng ba trong số đó là của cùng một nhà xuất bản. Ban giám khảo giải thích rằng “chất lượng đồng đều”. Người đọc không khó để nhận ra sự trùng lặp về đề tài: nông thôn đổi mới， chiến tranh biên giới， và đô thị hóa. Những đề tài này quan trọng， nhưng khi được xử lý theo cùng một công thức。chúng trở thành những bản sao vô hồn. Thực trạng tác phẩm văn học vì thế phản ánh cả sự an toàn đến nhàm chán của người viết lẫn sự dễ dãi của hệ thống phê bình.Tôi không phủ nhận vẫn có những tác phẩm chạm đến người đọc. Cách đây vài tháng， tôi đọc một tập truyện ngắn của một tác giả nữ sống ở Đà Lạt. Chị viết về những người bán hàng rong， về mùi cà phê sáng sớm， về nỗi cô đơn của người già trong chung cư. Không có gì kịch tính。nhưng từng câu chữ khiến tôi phải dừng lại， đọc chậm hơn. Tác phẩm ấy không lên sóng truyền hình， không có buổi ra mắt hoành tráng， nhưng nó tồn tại như một minh chứng rằng thực trạng tác phẩm văn học không hoàn toàn ảm đạm. Vấn đề là những tác phẩm như vậy đang bị lấn át bởi thị trường sách thương mại， nơi doanh số được đặt lên trước giá trị nội tại.
Nhìn thẳng vào thực trạng tác phẩm văn học， tôi thấy có ba điểm nghẽn: thứ nhất， nhiều nhà văn trẻ bị cuốn vào vòng xoáy xuất bản nhanh， không dám viết chậm;thứ hai， các nhà phê bình thiếu tiếng nói độc lập， thường ca ngợi thay vì phản biện;
thứ ba。độc giả cũng dễ dãi， chuộng những cuốn sách “trend” hơn là tìm tòi. Tôi không cho rằng mọi tác phẩm phải giống nhau， nhưng nếu thực trạng tác phẩm văn học cứ tiếp tục nghiêng về số lượng và hình thức， thì những giá trị bền vững sẽ ngày càng hiếm hoi. May mắn thay， vẫn có những người viết âm thầm， kiên nhẫn với từng trang bản thảo. Họ là những điểm sáng nhỏ， nhưng đủ để tôi tin rằng văn học Việt Nam chưa cạn kiệt.
