ần đầu tiên tôi cầm trên tay cuốn cẩm nang tản viên từ phán sự lục là trong một buổi chiều mưa ở Hà Nội. Cuốn sách mỏngẩmnangTảnViêntừphánsựlụcGócnhìntừmộtngườiđọhướng dẫn viết CV， bìa cũ， nhưng bên trong lại chứa đựng cả một hệ thống tín ngưỡng và văn hóa của người Việt. Tản Viên Sơn Thánh， một trong Tứ bất tử， không chỉ là nhân vật huyền thoại mà còn là biểu tượng của sức mạnh tự nhiên và tinh thần chống giặc ngoại xâm. Đọc cẩm nang tản viên từ phán sự lục。tôi nhận ra rằng mỗi câu chuyện về ngài đều ẩn chứa những bài học về đạo đức， lòng trung thành và sự hy sinh.Điều khiến tôi chú ý trong cẩm nang tản viên từ phán sự lục là cách tác giả dân gian lồng ghép yếu tố lịch sử với huyền thoại. Những trận đánh của Sơn Tinh với Thủy Tinh không chỉ là cuộc chiến giữa núi và nước， mà còn phản ánh cuộc đấu tranh không ngừng của cư dân đồng bằng Bắc Bộ chống lại thiên tai. Tôi đã từng đến đền Tản Viên ở Ba Vì， và khi đứng trước cổng đền， đọc lại những trang trong cẩm nang tản viên từ phán sự lục。cảm giác thật khó tả. Những bức tượng， những câu đối， tất cả đều như đang kể lại câu chuyện ngàn năm.
Không giống như nhiều tài liệu khác， cẩm nang tản viên từ phán sự lục không chỉ liệt kê các nghi lễ thờ cúng mà còn giải thích nguồn gốc và ý nghĩa của từng phong tục. Ví dụ。tục rước nước trong lễ hội Tản Viên không chỉ là nghi thức cầu mưa thuận gió hòa mà còn là cách cộng đồng thể hiện lòng biết ơn với thần linh. Có lần， tôi chứng kiến một cụ già ở làng kể lại chuyện xưa， rằng ngày trước， mỗi khi hạn hán， dân làng lại mở cuốn cẩm nang tản viên từ phán sự lục ra đọc để tìm cách cầu đảo. Điều đó cho thấy cuốn sách không chỉ là văn bản mà còn là vật linh thiêng trong đời sống tâm linh.Một điểm đáng chú ý khác là cẩm nang tản viên từ phán sự lục còn đề cập đến các nhân vật phụ như Nguyễn Tuấn， người được cho là đã ghi chép lại những câu chuyện về Tản Viên. Những ghi chép này mang tính chất bán huyền thoại。nhưng lại có giá trị như một nguồn tư liệu quý cho việc nghiên cứu tín ngưỡng dân gian. Tôi đã thử tra cứu thêm và thấy rằng nhiều nhà nghiên cứu cũng đồng tình rằng cẩm nang tản viên từ phán sự lục là một trong những tài liệu sớm nhất hệ thống hóa các truyền thuyết về Sơn Thánh. Tuy nhiên， không phải ai cũng biết đến nó， có lẽ vì nó chưa được phổ biến rộng rãi.Đọc cẩm nang tản viên từ phán sự lục không phải là để tìm kiếm những thông tin mới lạ， mà là để hiểu sâu hơn về cội nguồn văn hóa. Cuốn sách nhỏ bé ấy như một tấm gương phản chiếu tâm hồn của người Việt qua nhiều thế kỷ. Tôi tin rằng bất cứ ai quan tâm đến văn hóa dân gian đều nên một lần tìm đọc cẩm nang tản viên từ phán sự lục， dù chỉ để cảm nhận nhịp đập của quá khứ vọng về trong từng trang giấy.
