Ca trù từng được xem là "đặc sản" của giới thượng lưu Hà thànhátrịcatrùLoạihìnhnghệthuậtđộcđáocủaViệbánh bèo giá rẻ， nhưng ít ai ngờ rằng nó bắt nguồn từ những làng quê Bắc Bộ. Tôi có dịp dự một buổi biểu diễn ca trù tại đình Kim Ngân (Hà Nội) vào một chiều mưa phùn. Tiếng phách dứt khoát。giọng hát ả đào luyến láy như rót mật vào tai， và không gian cổ kính khiến người nghe như lạc vào thế kỷ trước. Vậy giá trị ca trù là loại hình nghệ thuật nào?Đó là sự kết hợp tinh tế giữa thơ， nhạc và diễn xướng， một di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn.Ca trù， còn gọi là hát ả đào hay hát cô đầu， xuất hiện từ khoảng thế kỷ XV. Theo các nhà nghiên cứu， ca trù là loại hình nghệ thuật diễn xướng tổng hợp， trong đó người hát (đào nương) vừa hát vừa gõ phách， kết hợp với đàn đáy và trống chầu. Giá trị ca trù nằm ở chỗ nó không chỉ là âm nhạc mà còn là cách để người xưa bày tỏ tâm tình。triết lý sống. Một câu hát ca trù có thể chứa đựng cả một bài học về đạo làm người， về tình yêu quê hương. Tôi nhớ có lần nghe nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc hát bài "Tỳ bà hành"， giọng bà run run nhưng từng chữ vẫn rõ ràng， da diết. Bà bảo: "Hát ca trù phải hát bằng cái tâm， không phải bằng cái miệng".Giá trị ca trù còn thể hiện ở tính cộng đồng. Mỗi canh hát thường có một nhóm người tham gia: đào nương， kép đàn， quan viên và người thưởng thức. Họ tương tác với nhau qua tiếng phách， tiếng đàn。tiếng trống. Không khí của một canh hát ca trù rất đặc biệt: vừa trang trọng vừa thân mật. Người nghe không chỉ nghe mà còn "chơi" bằng cách gõ trống chầu để khen ngợi hoặc yêu cầu hát lại. Đây là loại hình nghệ thuật tương tác cao， điều mà ít loại hình âm nhạc truyền thống nào có được. Tuy nhiên， ca trù đang đối mặt với nguy cơ mai một. Số lượng nghệ nhân biết hát ca trù ngày càng ít， lớp trẻ hầu như không mặn mà. Năm 2009， UNESCO đã ghi danh ca trù vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đó là lời cảnh báo nhưng cũng là động lực để các cấp， các ngành có biện pháp bảo tồn.
Trong những năm gần đây， một số câu lạc bộ ca trù đã được thành lập ở Hà Nội， Hải Phòng， Thanh Hóa... Các nghệ nhân như Nguyễn Phú Đẹ， Đỗ Thị Phương Bảo vẫn miệt mài truyền dạy cho thế hệ sau. Tôi từng tham gia một lớp học ca trù do CLB Ca trù Thăng Long tổ chức. Học viên đủ mọi lứa tuổi， có người ngoài 60， có em mới 10 tuổi. Cô giáo kiên nhẫn chỉ từng nhịp phách。từng làn điệu. Không khí lớp học rộn ràng， tiếng cười xen lẫn tiếng hát. Có lẽ， giá trị ca trù không chỉ nằm ở nghệ thuật mà còn ở khả năng kết nối cộng đồng， nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống. Ca trù là loại hình nghệ thuật biểu diễn đỉnh cao， là di sản quý báu của dân tộc. Mỗi người Việt Nam， dù không biết hát， cũng nên một lần nghe ca trù để cảm nhận hồn cốt của cha ông.
