Chuyện bên lề nghệ thuật là môn gìệnbênlềnghệthuậtlàmôngìGócnhìntừhậutrườngsânkhấuViệthịt heo buổi sáng?Câu hỏi này xuất hiện khá nhiều trên các diễn đàn sinh viên sân khấu， điện ảnh. Thực tế， đây không phải một môn học chính thức trong chương trình đào tạo chính quy. Nó là cách gọi dân gian chỉ những câu chuyện hậu trường。những tình huống phát sinh ngoài kịch bản， những va chạm nghề nghiệp mà không giáo trình nào dạy. Tôi từng chứng kiến một buổi tổng duyệt vở “Hồn Trương Ba， da hàng thịt” tại Nhà hát kịch Việt Nam. Đạo diễn yêu cầu diễn viên đổi cách đi đứng. Một nam diễn viên gạo cội đứng bật dậy， nói thẳng: “Tôi diễn ba chục năm rồi， anh bảo tôi đi kiểu gì”. Cả khán phòng im lặng. Đó chính là chuyện bên lề nghệ thuật – môn gì mà ai trong nghề cũng phải tự học， tự ngẫm.Vậy chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì trong mắt người trong cuộc?
Nó gần như một môn “đối nhân xử thế” phiên bản nghệ thuật. Bạn không thể dạy ai cách ứng phó khi bạn diễn quên lời， khi đạo cụ hỏng giữa cảnh， khi khán giả la ó. Ở sân khấu kịch IDECAF， có lần diễn viên Đại Nghĩa kể lại: trong vở “Người vợ ma”， chiếc quạt của bạn diễn bị gãy cánh. Anh phải vừa thoại vừa nhặt cánh quạt， vừa pha trò để khán giả không nhận ra sự cố. Đó là kỹ năng sống còn. Chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì – nó là môn học không có giáo án， không điểm số。nhưng ai thi trượt thì mất vai， mất uy tín， thậm chí mất nghề.Tôi có dịp ngồi sau cánh gà một đêm diễn của vở “Lão Hạc” do sinh viên trường Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM biểu diễn. Một nữ sinh viên đóng vai bà giáo Thị bỗng khóc thật. Không ai bảo cô khóc. Sau vở， cô kể: “Em nhớ mẹ em quá”. Cả đoàn lặng người. Chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì nếu không phải là môn học về cảm xúc con người – thứ mà không máy móc nào dạy được. Có người bảo đó là “môn phụ”. Nhưng tôi cho rằng nó là môn chính， thậm chí là môn khó nhất. Bởi nó đòi hỏi sự nhạy cảm， bản lĩnh và cả sự tử tế.Nhiều bạn trẻ hỏi tôi: “Học chuyện bên lề nghệ thuật ở đâu”. Không có trường nào dạy. Bạn phải vào đoàn， phải làm hậu đài， phải bưng nước cho diễn viên， phải nghe những lời mắng nhiếc. Rồi bạn sẽ hiểu. Chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì – nó là môn thực hành 100% không lý thuyết suông. Ở Nhà hát Tuổi trẻ， có lần tôi thấy một kỹ thuật viên ánh sáng bị đạo diễn mắng vì chiếu sai màu. Anh chỉ cúi đầu。sửa lại. Đêm sau， anh tự mua bóng đèn đúng màu. Không ai yêu cầu. Đó là bài học về trách nhiệm ngầm. Chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì – nó là môn học về sự im lặng đúng lúc và hành động đúng chỗ.Nếu bạn đang tìm một định nghĩa chuẩn mực， tôi e sẽ thất vọng. Chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì không quan trọng bằng việc bạn có dám học nó hay không. Nó không có đề cương。
không có giảng viên. Nó đến từ những lần bạn đứng tim khi bạn diễn quên thoại， từ những lần bạn phải cười khi trong lòng đang rối bời， từ những lần bạn nhặt từng mảnh vỡ của sự cố để ghép thành một đêm diễn trọn vẹn. Tôi từng thấy một nghệ sĩ cải lương hát sai nhịp， cả dàn nhạc phải chạy theo. Ông ấy xin lỗi khán giả ngay trên sân khấu. Không ai giận. Vì khán giả hiểu: chuyện bên lề nghệ thuật là môn gì – nó là môn học của sự chân thành. Và đôi khi， chính những vấp ngã bên lề lại làm nên linh hồn của nghệ thuật.
