Đêm diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội kết thúcệthuậtbiểudiễnhayKhisânkhấuchạmđếntráitimngườhướng dẫn nấu ăn ngon， không một tràng pháo tay vang lên ngay lập tức. Khán giả ngồi lặng đi vài giây， rồi tiếng vỗ tay mới bùng nổ， kéo dài hơn năm phút. Đó là đêm nghệ thuật biểu diễn hay của vở “Bài ca người lính” do Nhà hát Tuổi trẻ dàn dựng. Người viết có mặt ở hàng ghế thứ mười hai， cạnh một cụ bà tóc bạc。tay run run lau nước mắt. Cụ nói với cháu gái: “Hay quá， hay đến mức tim mình đau nhói”.
Vậy điều gì làm nên một tác phẩm nghệ thuật biểu diễn hay?Không phải kỹ xảo hoành tráng hay dàn dựng choáng ngợp. Nghệ sĩ Nhân dân Lê Khanh từng chia sẻ trong một buổi trò chuyện tại Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh: “Cái hay của nghệ thuật biểu diễn nằm ở sự thật. Người diễn phải sống， phải thở cùng nhân vật， đến mức khán giả quên mình đang xem kịch”. Thực tế， nhiều vở diễn được đầu tư tiền tỷ nhưng nhạt nhòa vì thiếu chiều sâu nội tâm. Ngược lại， những tiết mục nhỏ， tối giản lại khiến người xem nhớ mãi. Ví dụ， trong Liên hoan Sân khấu Thủ đô 2023， tiểu phẩm “Người đàn bà và chiếc gương” chỉ có một diễn viên， một đạo cụ， nhưng đã giành Huy chương Vàng nhờ lối diễn xuất tinh tế。từng ánh mắt， từng hơi thở đều toát lên nỗi cô đơn tột cùng.Tôi từng xem một buổi biểu diễn múa rối nước ở làng Đào Thục， Đông Anh. Không có ánh sáng laser， không có âm thanh vòm. Chỉ có mặt nước đục， con rối gỗ và những nghệ nhân già ngâm những câu hát quan họ. Vậy mà đám trẻ con ngồi im thin thít。mắt dán vào mặt nước. Khi chú Tễu nhảy ra， cả khán đài cười vang. Khi con rối người nông dân cày ruộng， một bé gái khẽ hỏi mẹ: “Sao bác ấy giống ông ngoại con thế”. Chính sự giản dị， mộc mạc ấy lại là thứ nghệ thuật biểu diễn hay nhất – nó kết nối ký ức， nuôi dưỡng tình yêu văn hóa từ những điều gần gũi nhất.Nhưng nghệ thuật biểu diễn hay không tự nhiên mà có. Nó đòi hỏi người nghệ sĩ phải dấn thân， phải khổ luyện. Nghệ sĩ ưu tú Xuân Bắc kể rằng để có một tràng cười sảng khoái trong vở “Đại náo thành Mê”， anh đã tập đi tập lại một động tác ngã hơn trăm lần， đến mức bầm tím cả vai. Còn NSND Trung Anh。khi vào vai Chí Phèo， đã nhịn ăn ba ngày để có gương mặt hốc hác thật sự. Sự hy sinh ấy khán giả không nhìn thấy， nhưng họ cảm nhận được. Một khán giả trẻ chia sẻ sau vở “Lão Hạc”: “Con không nghĩ diễn viên lại khổ đến thế. Con thấy thương lão Hạc hơn cả khi đọc truyện”.Có một nghịch lý: thời đại số， khi mọi thứ đều có thể xem qua màn hình， thì nghệ thuật biểu diễn hay lại càng cần được tôn vinh. Bởi lẽ， chỉ khi ngồi trong khán phòng， ta mới cảm nhận được hơi ấm từ ánh mắt diễn viên， tiếng thở dài của người bên cạnh， và cả những giọt nước mắt lăn dài trên má. Đó là thứ mà công nghệ không thể thay thế. Tối hôm qua， tôi xem livestream một vở chèo cổ. Hình ảnh rõ nét， âm thanh trong trẻo， nhưng tôi vẫn thấy thiếu. Thiếu cái không khí rộn ràng khi khán giả cùng hò reo。
thiếu mùi nhang trầm phảng phất， thiếu cả tiếng ghế gỗ kẽo kẹt mỗi lần ai đó cử động. Nghệ thuật biểu diễn hay là một trải nghiệm đa giác quan， và nó chỉ trọn vẹn khi ta có mặt.
