Một buổi tối thứ Bảy tại nhà sách Phương Nam trên đường Nguyễn HuệácthểloạivănhọcxuhướngKhingườitrẻchọnđọcbằngtrảinghiệnghêu được yêu thích， TP.HCM， khu vực trưng bày tiểu thuyết trinh thám và ngôn tình hiện đại chật kín người. Không khó để nhận ra phần lớn độc giả ở đây thuộc thế hệ 9x。10x. Họ không còn mặn mà với những tựa sách kinh điển dày cộp nằm ở dãy kệ cuối cùng. Thay vào đó， các thể loại văn học xu hướng như trinh thám Bắc Âu， ngôn tình đô thị， kỳ ảo phiêu lưu và tản văn chữa lành đang chiếm lĩnh thị hiếu. Đây không phải hiện tượng nhất thời. Nó phản ánh một sự dịch chuyển sâu sắc trong cách người đọc tìm đến văn chương.
Tôi từng trò chuyện với một bạn đọc 22 tuổi。làm marketing tại quận 3. Bạn bảo rằng mỗi tuần dành ít nhất ba tối để đọc tiểu thuyết trinh thám của tác giả Nhật Bản. Lý do rất đời: “Đọc để giải tỏa áp lực công việc， nhưng cũng để học cách quan sát con người”. Các thể loại văn học xu hướng không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí. Chúng tạo ra không gian an toàn để người trẻ đối diện với những vấn đề nhức nhối của xã hội hiện đại – từ bạo lực gia đình， biến đổi khí hậu đến sức khỏe tinh thần – mà không bị phán xét. Một cuốn tiểu thuyết kỳ ảo có thể lồng ghép câu chuyện về biến đổi khí hậu qua hành trình của nhân vật chính. Một tập tản văn chữa lành lại khai thác nỗi cô đơn đô thị bằng giọng điệu nhẹ tênh， nhưng thấm thía.Điều đáng chú ý là các thể loại văn học xu hướng không hoàn toàn mới. Chúng là sự tiến hóa của những dòng văn học cũ， được khoác lên mình lớp áo thời đại. Ví dụ， trinh thám Bắc Âu du nhập vào Việt Nam từ những năm 2010， nhưng phải đến giai đoạn 2020-2023 mới thực sự bùng nổ nhờ mạng xã hội. Các hội nhóm đọc sách trên Facebook， TikTok review sách đã tạo ra hiệu ứng cộng hưởng. Một cuốn sách được một booktoker giới thiệu có thể bán hết veo trong vài ngày. Ngược lại。những tựa sách văn học hàn lâm vẫn có chỗ đứng， nhưng số lượng độc giả trung thành đang thu hẹp dần. Thực tế này khiến không ít nhà xuất bản phải tái cấu trúc danh mục sách. Họ mạnh dạn hơn trong việc mua bản quyền các tác phẩm trẻ， thử nghiệm các thể loại lai như “trinh thám lãng mạn” hay “kỳ ảo lịch sử”.Một điểm đáng bàn là chất lượng của các thể loại văn học xu hướng không đồng đều. Có những cuốn sách được đầu tư kỹ lưỡng về nội dung và dịch thuật， nhưng cũng không thiếu sản phẩm chạy theo số lượng， cốt truyện sơ sài， nhân vật nhạt nhòa. Tôi nhớ có lần cầm trên tay một cuốn ngôn tình đang thịnh hành， đọc đến chương ba thì đoán được kết thúc. Cảm giác hụt hẫng. Nhưng cũng có những tác phẩm khiến tôi phải gấp sách lại， ngồi im vài phút để ngấm. Sự phân hóa này là tất yếu khi thị trường mở rộng. Người đọc cần tỉnh táo để không bị cuốn vào vòng xoáy quảng cáo. Các thể loại văn học xu hướng chỉ thực sự có giá trị khi nó chạm đến được cảm xúc và trí tuệ của người đọc。chứ không chỉ dừng ở vài giờ giải trí.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi cho rằng sự lên ngôi của các thể loại văn học xu hướng là tín hiệu tích cực. Nó chứng tỏ văn chương vẫn còn chỗ đứng trong đời sống người trẻ。dù là qua một hình thức khác. Vấn đề nằm ở việc người đọc cần được định hướng để phân biệt giữa tác phẩm có chiều sâu và sản phẩm thương mại thuần túy. Các câu lạc bộ sách， các buổi tọa đàm với tác giả， dịch giả nên được tổ chức thường xuyên hơn. Bản thân tôi， sau mỗi cuốn sách thuộc thể loại xu hướng， lại tìm về một tác phẩm kinh điển để cân bằng. Cách đọc đó giúp tôi không bị lệch khỏi gu thẩm mỹ của chính mình. Và có lẽ， đó cũng là cách để các thể loại văn học xu hướng phát triển bền vững， thay vì chỉ là một trào lưu đọc nhanh rồi tan biến.
