“Tác phẩm nổi bật về nghệ nhân” không phải là một cụm từ xa lạ với giới làm phim tài liệu và sách ảnh. Nhưng phải đến khi cầm trên tay cuốn sách ảnh “Bàn tay lửa” của nhiếp ảnh gia Trần MinhácphẩmnổibậtvềnghệnhânKhingườithợtrởthànhnhânvậtchígà luộc mùa hè， tôi mới thực sự cảm nhận được sức nặng của những tác phẩm nổi bật về nghệ nhân. Cuốn sách dày 240 trang， in trên giấy mỹ thuật。tái hiện chân dung 32 nghệ nhân làng nghề từ Bắc vào Nam. Mỗi bức ảnh là một khoảnh khắc lao động， nhưng ẩn sau đó là cả một đời người gắn với nghề.Điều làm nên sự khác biệt của những tác phẩm nổi bật về nghệ nhân chính là cách người nghệ sĩ kể câu chuyện. Không cần lời bình dài dòng， bức ảnh “Nghệ nhân Chu Văn Mão bên lò rèn” chỉ có bàn tay chai sạn， gương mặt đẫm mồ hôi và ánh lửa bập bùng. Tôi đã xem triển lãm ảnh “Hồn nghề” tại Hà Nội hồi tháng 3， nơi trưng bày 50 tác phẩm nổi bật về nghệ nhân. Người xem đứng lặng rất lâu trước bức ảnh nghệ nhân dệt thổ cẩm người Tày ở Cao Bằng。đôi mắt bà nhìn xa xăm， như nhìn về cả một thế hệ đang dần khuất bóng. Có người nói với tôi: “Xem ảnh mà thấy thương nghề quá”.
Phim tài liệu “Âm vang đất nung” của đạo diễn Lê Hoàng là một ví dụ khác. Tác phẩm nổi bật về nghệ nhân này theo chân nghệ nhân Nguyễn Văn Hùng ở Bát Tràng suốt ba tháng。ghi lại từ lúc ông chuẩn bị đất， nặn hình， đến khi nung lò. Không có kịch bản hoàn hảo， không có lời thoại được dàn dựng， chỉ có tiếng bàn xoay quay đều và tiếng cười khà khà của người thợ khi mẻ gốm thành công. Tôi nhớ mãi cảnh ông Hùng vuốt ve chiếc bình vừa ra lò， nói: “Nó không đẹp nhất， nhưng nó là của mình”. Cái hồn cốt ấy khiến tác phẩm nổi bật về nghệ nhân trở nên sống động， không còn là những thước phim khô khan.Nhưng không phải tác phẩm nổi bật về nghệ nhân nào cũng dễ dàng tiếp cận. Có những dự án sách ảnh về nghệ nhân làm nón lá ở Huế bị xếp xó vì kinh phí， dù nội dung được giới chuyên môn đánh giá cao. Nghệ nhân làm nón Thanh Tâm， 78 tuổi， tâm sự: “Mấy chục năm làm nghề， giờ mới có người chịu chụp cho tôi tấm ảnh tử tế”. Nghe mà chạnh lòng. Thực tế， việc ghi chép， lưu giữ hình ảnh nghệ nhân vẫn còn manh mún， thiếu đầu tư bài bản. Những tác phẩm nổi bật về nghệ nhân thường đến từ nỗ lực cá nhân của các nghệ sĩ nhiếp ảnh， nhà làm phim độc lập。chứ chưa có nhiều tổ chức đứng ra bảo trợ dài hơi.Dù vậy， tôi tin rằng mỗi tác phẩm nổi bật về nghệ nhân ra đời đều là một nén hương thầm lặng. Nó không làm nghề hồi sinh ngay。nhưng ít nhất khiến người trẻ như tôi biết đến bàn tay tài hoa của những con người bình dị. Cuốn sách ảnh “Bàn tay lửa” đang nằm trên kệ sách nhà tôi， thỉnh thoảng tôi lại giở ra， nhìn ngắm và tự nhắc: phía sau mỗi sản phẩm thủ công là cả một đời nghệ nhân. Và những tác phẩm nổi bật về nghệ nhân chính là cầu nối để những đời người ấy không bị lãng quên.
