Một cuốn tiểu thuyết mới ra mắt của tác giả trẻ Hà Nội bỗng dưng bán hết sạch chỉ sau hai ngàyêbìnhvănhọcxuhướngKhingườiđọctrẻchọnsáchqualăngkínhmạngxãhộnem nướng mùa hè。không phải nhờ giải thưởng văn học mà nhờ một video review dài 7 phút trên TikTok. Người review không phải nhà phê bình chuyên nghiệp， chỉ là một bạn đọc 22 tuổi， nhưng cách bạn ấy phân tích nhân vật nữ chính đã khiến hàng nghìn người tải app đặt mua ngay lập tức. Đây không phải hiện tượng cá biệt. Phê bình văn học xu hướng đang dịch chuyển rõ rệt: từ các diễn đàn văn chương sang nền tảng số， nơi tốc độ và cảm xúc lấn át phân tích hàn lâm.Tôi từng tham gia một buổi tọa đàm về phê bình văn học xu hướng tại một quán cà phê sách ở quận 3， TP.HCM. Khán giả chủ yếu là sinh viên。
và câu hỏi được đặt ra nhiều nhất là: 'Làm sao để phê bình một cuốn sách mà không bị gọi là review trá hình?' Một biên tập viên trẻ thẳng thắn: 'Nếu viết theo kiểu hàn lâm， không ai đọc. Còn viết theo xu hướng， lại bảo là thương mại.' Thực tế， phê bình văn học xu hướng không xấu. Nó phản ánh cách công chúng tiếp nhận tác phẩm. Điều đáng nói là nhiều bài phê bình xu hướng chỉ dừng ở việc tóm tắt cốt truyện kèm vài lời khen có cánh， thiếu đi khả năng đối thoại với tác giả và văn bản.Khảo sát nhanh trên các hội nhóm đọc sách có lượng thành viên lớn， tôi nhận thấy một nghịch lý: những bài phê bình văn học xu hướng có lượt tương tác cao nhất thường là những bài chỉ trích gay gắt. Ví dụ， một bài viết về tiểu thuyết ngôn tình đang gây sốt đã mổ xẻ những điểm bất hợp lý trong xây dựng nhân vật， nhận về hơn 3.000 lượt chia sẻ và hàng trăm bình luận tranh cãi. Ngược lại， những bài phân tích có chiều sâu về một tập truyện ngắn đoạt giải lại lặng lẽ chìm xuống. Công bằng mà nói， phê bình văn học xu hướng đang tạo ra một sân chơi mới， nơi người đọc không còn thụ động. Nhưng nếu chỉ chạy theo lượt xem。phê bình sẽ đánh mất chức năng quan trọng nhất: nâng đỡ tác phẩm và định hướng thẩm mỹ.Có lần tôi hỏi một bạn trẻ chuyên làm nội dung sách trên nền tảng ngắn: 'Bạn có đọc hết cuốn sách trước khi phê bình không?
' Bạn cười: 'Dạ không， em đọc review của người khác rồi tổng hợp lại theo góc nhìn của mình.' Câu trả lời khiến tôi giật mình. Phê bình văn học xu hướng。nếu thiếu đi trải nghiệm đọc trực tiếp， sẽ trở thành sản phẩm sao chép đội lốt quan điểm. Một số nhà phê bình chuyên nghiệp phản ứng bằng cách mở các lớp hướng dẫn viết phê bình ngắn gọn， dễ hiểu cho gen Z. Họ không phủ nhận xu hướng， mà cố gắng uốn nắn nó. Cách làm này có lý: thay vì ngồi chê trách， hãy cung cấp công cụ để người trẻ phê bình có trách nhiệm hơn.Nhìn vào thị trường sách hiện nay， phê bình văn học xu hướng đang là kênh tiếp thị hiệu quả nhưng cũng đầy rủi ro. Một cuốn sách có thể nổi tiếng nhờ một clip viral， nhưng cũng có thể bị 'chôn' bởi một bài phê bình tiêu cực lan truyền nhanh hơn cả tốc độ đọc. Tôi không nghĩ phê bình văn học xu hướng sẽ thay thế phê bình hàn lâm. Nó chỉ là một dòng chảy mới， song song và đôi khi va đập với dòng chảy cũ. Điều quan trọng là người đọc cần tỉnh táo: đừng biến phê bình thành công cụ đánh bóng tên tuổi hay hạ bệ đối thủ. Văn học cần những tiếng nói phê bình xu hướng có trách nhiệm。chứ không phải những lời khen chê vô thưởng vô phạt.
