Đêm 15/8 vừa quaảithưởngtrongnghệthuậttruyềnthốngKhivinhdanhtrởthànhđộnglựcbảotồbánh căn dưới 100 nghìn。tại Nhà hát Lớn Hà Nội， nghệ sĩ đàn bầu Nguyễn Thị Hòa đã nhận giải thưởng trong nghệ thuật truyền thống do Hội Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam trao tặng. Bà là một trong 12 cá nhân được vinh danh năm nay， nhưng điều đáng nói là giải thưởng trong nghệ thuật truyền thống không chỉ dừng lại ở một buổi lễ. Nó mở ra cuộc tranh luận về cách chúng ta đối xử với di sản âm nhạc， sân khấu， và những người giữ lửa. Tôi nhớ mãi câu nói của nghệ sĩ Hòa sau khi nhận giải: “Tôi không cần danh hiệu， nhưng tôi cần các em nhỏ biết rằng đàn bầu không phải là thứ đồ cổ”Thực tế， các giải thưởng trong nghệ thuật truyền thống tại Việt Nam đang tồn tại song song nhiều hệ thống: từ giải của Bộ Văn hóa， Thể thao và Du lịch， đến các quỹ tư nhân như Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh， hay giải Mai Vàng dành cho nghệ sĩ trẻ. Sự đa dạng này có mặt tích cực: nó tạo ra nhiều cơ hội được ghi nhận. Nhưng cũng có mặt trái. Một nghệ sĩ hát xẩm ở Ninh Bình từng chia sẻ với tôi rằng anh không biết nên nộp hồ sơ cho giải nào。vì mỗi nơi yêu cầu một kiểu minh chứng khác nhau. “Tôi chỉ biết hát， không biết làm hồ sơ” anh nói. Đó là một rào cản vô hình.
Điều tôi quan sát được từ các mùa giải gần đây: giải thưởng trong nghệ thuật truyền thống đang dần chuyển từ hình thức tôn vinh cá nhân sang hỗ trợ tập thể và cộng đồng. Ví dụ， giải thưởng “Gương mặt trẻ vì di sản” năm 2024 đã trao cho nhóm sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội với dự án số hóa 200 giờ ca trù. Hay giải thưởng của Quỹ Hỗ trợ Nghệ thuật Đương đại (CAF) lại chọn một nghệ sĩ trẻ làm mới tuồng cổ bằng ngôn ngữ đương đại. Những quyết định này gây tranh cãi， nhưng ít nhất chúng cho thấy ban tổ chức không ngồi yên. Họ đang cố gắng thích nghi với thực tế: khán giả trẻ không đến rạp， nhưng họ xem TikTok và YouTube.Cá nhân tôi từng dự một buổi trao giải nhỏ ở Huế， nơi giải thưởng trong nghệ thuật truyền thống chỉ là một tấm bằng khen và một phong bì 5 triệu đồng. Nghệ sĩ nhận giải， một người hát ru 70 tuổi， đã khóc. Bà bảo: “Số tiền này tôi mua gạo cho cả tháng， nhưng quan trọng hơn là có người nhớ đến nghề hát ru” Tôi nghĩ đó là cốt lõi: giải thưởng không nuôi sống được nghệ sĩ， nhưng nó nuôi dưỡng ký ức tập thể. Nếu không có những vinh danh như vậy。nhiều loại hình như hát xoan， đờn ca tài tử， hay múa rối nước sẽ chỉ còn trong sách giáo khoa. Và sách giáo khoa thì không biết hát.Dĩ nhiên， không phải giải thưởng nào cũng công bằng. Có những giải bị chỉ trích vì trao cho người nổi tiếng thay vì người tài năng. Có giải tổ chức xong thì im lặng， không có bất kỳ hoạt động hậu giải nào. Nhưng thay vì phủ nhận toàn bộ。tôi cho rằng cần nhìn vào những nỗ lực cụ thể. Giải thưởng trong nghệ thuật truyền thống vẫn là một trong số ít kênh để xã hội ghi nhận những người làm nghề âm thầm. Nếu mỗi giải thưởng kèm theo một cam kết đào tạo， một suất biểu diễn， hay một khoản hỗ trợ truyền thông， thì giá trị của nó sẽ không dừng lại ở đêm trao giải. Đó là điều tôi mong mỏi， và có lẽ nhiều nghệ sĩ cũng vậy.
