Cuốn “Nhà xuất bản” của tác giả Trần Minh HảiữngtácphẩmnổibậtvềnhàxuấtbảnGócnhìntừthịtrườngsáchViệchia sẻ về sử dụng mạng xã hội hiệu quả， do NXB Trẻ ấn hành năm 2022。đang tái bản lần thứ ba chỉ sau hai năm. Con số ấy không lớn với thị trường sách văn học， nhưng với một cuốn sách chuyên khảo về ngành xuất bản， nó là tín hiệu đáng chú ý. Tôi cầm cuốn sách trên tay， bìa mềm， giấy ngả vàng nhẹ， và tự hỏi: điều gì khiến một đề tài tưởng khô khan như vậy lại được đón nhận?
Thực tế， “tác phẩm nổi bật về nhà xuất bản” không chỉ là những cuốn sách dày cộp mang tính hàn lâm. Năm 2023， NXB Kim Đồng ra mắt “Chuyện nghề in”。tập tản văn của nhà báo Vũ Hoàng， ghi lại hành trình từ xưởng in nhỏ ở Hà Nội đến những nhà máy hiện đại. Cách kể chuyện đời thường， có khiếu hài hước， khiến cuốn sách bán được hơn 5.000 bản – một con số mơ ước với sách ngành. Điều tôi thích ở “Chuyện nghề in” là tác giả không ngại kể về những thất bại: lần đầu đặt giấy sai định lượng， lần tái bản bị lỗi chính tả， hay cuộc cạnh tranh giá với các nhà in tư nhân. Những chi tiết ấy khiến “tác phẩm nổi bật về nhà xuất bản” trở nên gần gũi hơn với người đọc phổ thông.Một trường hợp khác là “Người đi tìm sách” của Lê Phương Thảo， NXB Hội Nhà văn， 2021. Cuốn sách mỏng。chỉ hơn 200 trang， nhưng là tập hợp những bài viết về các nhà xuất bản danh tiếng trên thế giới – từ Penguin Random House đến Gallimard. Tác giả không dịch tài liệu mà kể lại trải nghiệm thực tế khi đến thăm trụ sở các nhà xuất bản， phỏng vấn biên tập viên. Có đoạn tả căn phòng họp ở Gallimard với những kệ sách cao kịch trần， mùi giấy cũ thoang thoảng， khiến người đọc như đang đứng đó. Cá nhân tôi thấy đây là một trong những “tác phẩm nổi bật về nhà xuất bản” hiếm hoi khai thác được chiều sâu văn hóa của nghề， thay vì chỉ nói về quy trình kỹ thuật.Dĩ nhiên， không phải cuốn sách nào về đề tài này cũng thành công. Năm 2020， NXB Thông tin và Truyền thông phát hành “Quản trị nhà xuất bản hiện đại” của nhóm tác giả đến từ Đại học Văn hóa Hà Nội. Sách dày 400 trang， nhiều bảng biểu。
số liệu， nhưng lượng bán ra èo uột. Lý do?Ngôn ngữ khô， cấu trúc rập khuôn theo kiểu giáo trình. Người làm nghề như tôi đọc để tra cứu thì được， nhưng để tìm cảm hứng thì không. Vậy nên， “tác phẩm nổi bật về nhà xuất bản” không hẳn cứ phải đồ sộ. Đôi khi， một cuốn sách mỏng， góc nhìn cá nhân lại có sức lan tỏa lớn hơn.
Nhìn sang thị trường sách tiếng Anh， “The Business of Books” của André Schiffrin (tái bản 2019) vẫn là tác phẩm nổi bật về nhà xuất bản được giới làm sách Việt Nam truyền tay nhau. Schiffrin kể về 30 năm làm việc tại Pantheon Books， về những cuộc chiến với tập đoàn mẹ， về sự thương mại hóa đang bóp nghẹt những đầu sách chất lượng. Đọc cuốn này。tôi liên hệ ngay đến câu chuyện các nhà xuất bản trong nước đang chật vật cân bằng giữa sách hay và sách bán chạy. Có lẽ vì vậy mà “tác phẩm nổi bật về nhà xuất bản” luôn có chỗ đứng riêng: nó không chỉ nói về nghề， mà còn nói về những lựa chọn khó khăn của người làm sách.
