Đầu tháng 10ựpháttriểncủavănhọcthếgiớiTừlàngquêđếnđôthịsốgiải pháp bán hàng trên mạng。khi Haruki Murakami nhận giải thưởng văn học tại một lễ hội sách ở Frankfurt， ông phát biểu ngắn gọn rằng văn học đang dịch chuyển từ những câu chuyện địa phương sang tiếng nói toàn cầu. Sự phát triển của văn học thế giới không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm được dịch， mà còn ở cách các tác giả trẻ tiếp cận độc giả qua nền tảng số. Tôi nhớ một biên tập viên người Nigeria từng nói: “Chúng tôi không còn chờ phương Tây công nhận nữa” Quả thật， các giải thưởng lớn như Booker hay Goncourt đang chứng kiến sự góp mặt của những cái tên đến từ châu Phi， Đông Nam Á và Mỹ Latinh， điều mà hai thập kỷ trước còn hiếm hoi.Sự phát triển của văn học thế giới còn thể hiện rõ qua sự bùng nổ của tiểu thuyết lịch sử hư cấu. Nhà văn Hàn Quốc Han Kang， với “Người không thể rời đi”， đã khai thác ký ức tập thể về cuộc thảm sát Gwangju bằng lối viết đa thanh. Cá nhân tôi thấy rằng độc giả trẻ ngày càng tìm đến những tác phẩm như vậy không phải để học lịch sử， mà để tìm sự đồng cảm. Một khảo sát năm 2023 của Hiệp hội Xuất bản Quốc tế cho thấy 68% người đọc dưới 35 tuổi chọn sách có bối cảnh văn hóa khác biệt so với 45% của thập niên trước. Đây là dấu hiệu cho thấy sự phát triển của văn học thế giới đang gắn với nhu cầu kết nối con người hơn là tìm hiểu thuần túy.Nhưng không phải mọi thứ đều suôn sẻ. Sự phát triển của văn học thế giới đang đối mặt với áp lực thương mại hóa từ các nền tảng phát trực tuyến. Tôi có lần dự một buổi tọa đàm ở Hà Nội， nơi nhà thơ Ocean Vương kể rằng anh từ chối in sách qua Amazon vì “cảm giác như đang bán mình cho thuật toán”. Một số nhà xuất bản nhỏ ở Đông Âu cũng phàn nàn rằng chi phí dịch thuật tăng gấp đôi kể từ sau đại dịch， khiến các tác phẩm từ ngôn ngữ ít phổ biến khó tiếp cận độc giả toàn cầu. Thực tế này cho thấy sự phát triển của văn học thế giới không đồng đều， và những tiếng nói yếu thế vẫn cần được bảo vệ.
Điều tôi quan sát được từ các hội sách gần đây là sự trỗi dậy của thể loại phi hư cấu cá nhân. Nhà văn Mỹ gốc Việt Beth Nguyen， với hồi ký “Owner of a Lonely Heart”。đã bán được hơn 200.000 bản chỉ trong sáu tháng nhờ lối kể chuyện đậm chất gia đình. Sự phát triển của văn học thế giới dường như đang quay về với những câu chuyện nhỏ， nơi cái tôi cá nhân được đặt trong bối cảnh lịch sử lớn hơn. Các nhà phê bình ở Anh gọi đây là “kỷ nguyên của cái tôi đa tầng”， khi tác giả không ngại pha trộn ký ức， du ký và tiểu luận.Nhìn xa hơn， sự phát triển của văn học thế giới có lẽ sẽ phụ thuộc vào khả năng giữ được sự cân bằng giữa bản sắc địa phương và thị trường toàn cầu. Một nhà xuất bản ở Colombia từng nói với tôi rằng ông không cần tác phẩm của mình phải giống “trăm năm cô đơn” để được dịch. Ông chỉ cần độc giả tin rằng câu chuyện của ông là thật. Có lẽ đó là bài học lớn nhất: văn học phát triển không phải bằng cách trở nên giống nhau， mà bằng cách làm cho sự khác biệt trở nên dễ tiếp cận hơn.
