Chèo không chỉ là một loại hình sân khấuệthuậttruyềnthốngtiêubiểuHồncốtViệtquanhữnglànđiệuvàsắcmàbò lúc lắc truyền thống， nó là tiếng lòng của người nông dân đồng bằng Bắc Bộ. Vở Quan Âm Thị Kính với cảnh Thị Mầu lên chùa vẫn khiến khán giả hôm nay cười ra nước mắt. Cái hay của chèo nằm ở sự dung dị: một chiếc chiếu。vài bộ xiêm y， dàn nhạc gõ đơn sơ， vậy mà bao thế hệ diễn viên đã sống chết với từng vai diễn. Tôi từng xem nghệ sĩ Thanh Ngoan hát bài Xẩm thập ân trong một đêm mưa phùn Hà Nội. Giọng bà run run， mắt nhắm nghiền， cả khán phòng nín thở. Đó là minh chứng sống động cho sức sống của nghệ thuật truyền thống tiêu biểu.
Ca trù thì khác. Nó là thú chơi tao nhã của người xưa， nhưng cũng đầy nghiêm ngặt. Một canh hát cần đủ phách， đàn đáy， trống chầu và giọng hát trong veo. Ở làng Khê Thượng (Hà Nội)， cụ Nguyễn Thị Chúc năm nay đã ngoài 80 tuổi vẫn truyền dạy cho lớp trẻ cách gõ phách sao cho đúng nhịp. Cụ bảo: “Ca trù không dạy được qua sách vở， phải nghe， phải cảm， phải thấm”. Thế nhưng。số người hiểu và yêu ca trù đang ngày một ít. Nhiều đêm hát chỉ lác đác vài khán giả già. Tôi tự hỏi， liệu thế hệ mai sau có còn ai nhớ nổi câu Hồng hồng tuyết tuyết?Trong khi đó， múa rối nước lại có sức hút lạ kỳ với du khách. Thử tưởng tượng một sân khấu là mặt nước đục， những con rối gỗ nhảy múa， phun nước， phun lửa， còn người điều khiển đứng ngâm mình trong bùn lạnh suốt buổi diễn. Ở rối nước Đào Thục (Đông Anh)， tôi gặp anh Tuấn， một nghệ nhân trẻ. Anh kể: “Mùa đông nước lạnh cắt da， nhưng khi tiếng trống mở màn， máu trong người lại nóng lên”. Rối nước là nghệ thuật truyền thống tiêu biểu của đồng bằng sông Hồng。độc đáo đến mức không nơi nào trên thế giới có được. Vậy mà， theo thống kê chưa đầy đủ， cả nước chỉ còn khoảng 20 phường rối nước đang hoạt động thường xuyên.Nhã nhạc cung đình Huế thì mang vẻ đẹp của chốn hoàng cung. Một dàn nhạc gồm trống， kèn， đàn tranh。đàn bầu， sáo… tấu lên những bản Long ngâm， Phú lục trong không gian Đại Nội. Nghe nhã nhạc， tôi có cảm giác như thời gian ngưng đọng. Có lần， tôi chứng kiến một du khách Nhật Bản rơm rớm nước mắt khi nghe xong bản Tiểu khúc. Ông nói: “Tôi không hiểu lời， nhưng tôi cảm nhận được nỗi buồn và sự trang trọng”. Đó chính là sức mạnh của nghệ thuật truyền thống tiêu biểu – vượt qua rào cản ngôn ngữ， chạm đến trái tim con người.Vấn đề đặt ra là làm sao để những di sản này không bị mai một. Nhà nước đã có nhiều chính sách bảo tồn， nhưng tiền và danh hiệu thôi chưa đủ. Cần lắm những lớp học mở cửa cho người trẻ， những buổi biểu diễn đường phố， những video ngắn trên mạng xã hội. Tôi tin rằng， nếu mỗi người trong chúng ta dành một chút thời gian tìm hiểu。
nghệ thuật truyền thống tiêu biểu sẽ không chỉ nằm trong bảo tàng mà còn sống động trong đời thường. Bởi lẽ， cội nguồn văn hóa chính là thứ níu giữ hồn dân tộc.
