Một tiêu đề tin tức trên báo mạng sáng nay khiến tôi dừng lại: “Chữ nghệ thuật tin tức – khi ngôn từ vẽ nên số phận”. Không phải vì nội dung quá mớiữnghệthuậttrongtintứcKhiconchữkhôngchỉđểđọgỏi ngó sen dễ làm， mà vì cách dùng chữ nghệ thuật ngay trong một bản tin thời sự. Ở Việt Nam， chữ nghệ thuật thường gắn với thư pháp， tranh chữ。nhưng gần đây nó len vào cả tin tức – nơi người ta tưởng chỉ có thông tin khô khan.Tôi nhớ một phóng sự ảnh về người đàn ông bán vé số ở Quảng Nam. Tác giả không dùng từ “nghèo khó” mà viết: “Ông ngồi đó， mỗi nét chữ trên tấm bìa các-tông như một nhát cắt vào buổi chiều”. Đó là chữ nghệ thuật tin tức – không phải văn chương hoa mỹ， mà là cách chọn từ để sự thật hiện lên có hồn. Độc giả đọc xong nhớ mãi， dù không có số liệu nào. Tôi cho rằng đây là hướng đi cần thiết khi tin tức đang bị cuốn vào cuộc đua click.Nhưng lạm dụng chữ nghệ thuật trong tin tức có thể phản tác dụng. Một bài báo về vụ cháy nhà ở Hà Nội từng bị chỉ trích vì viết “ngọn lửa nhảy múa như vũ công”. Trong khi nạn nhân đang mất nhà， cách ví von đó thành phản cảm. Ranh giới rất mong manh: chữ nghệ thuật phải phục vụ sự thật， không phải để tác giả khoe chữ. Tôi từng nghe một biên tập viên nói: “Nếu một câu chữ đẹp làm người đọc quên mất nạn nhân， thì câu đó thất bại”.Vậy làm thế nào để đưa chữ nghệ thuật vào tin tức mà không phản cảm?
Theo tôi， trước hết phải hiểu rõ đối tượng. Viết về một làng nghề làm tranh Đông Hồ。có thể dùng từ “màu điệp như thời gian đọng lại”. Nhưng viết về tai nạn giao thông。cần tiết chế. Một số tòa soạn lớn đang thử nghiệm mô hình “tin tức kể chuyện” – dùng cấu trúc văn học nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc kiểm chứng. Đó là chữ nghệ thuật tin tức đúng nghĩa: không thay đổi sự thật， chỉ thay đổi cách kể.Điều tôi quan sát được: độc giả trẻ ngày càng thích những bài báo có giọng kể riêng. Một phóng viên ở TP.HCM kể với tôi rằng chị luôn viết nháp bằng cảm xúc。sau đó gọt lại bằng lý trí. Chữ nghệ thuật tin tức không phải là thứ trang trí bề mặt. Nó là kỹ năng chọn chi tiết biết nói. Ví dụ， thay vì viết “kinh tế khó khăn”， hãy viết “người bán hủ tiếu đầu hẻm rút bớt một muỗng thịt”. Cụ thể， chân thực， và vẫn lay động. Đó mới là đích đến của người làm báo.
