Một buổi tối tháng 10 năm ngoáiòcủaphêbìnhnghệthuậtKhingườiviếtkhôngchỉlàngườithưởngthứchia sẻ về chọn mua laptop， tôi đứng trước bức tranh sơn mài lớn ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Xung quanh， vài bạn trẻ chụp ảnh， cười nói. Không ai đọc dòng chú thích dài dằng dặc bên cạnh. Tôi tự hỏi: nếu không có ai viết về bức tranh này， liệu nó có còn ý nghĩa với công chúng?Câu trả lời， với tôi， là không. Vai trò của phê bình nghệ thuật không nằm ở việc tán dương hay chê bai。
mà ở chỗ nó tạo ra một cầu nối giữa tác phẩm và đời sống. Người phê bình không chỉ là người thưởng thức;họ là người mở cửa.Nhìn vào lịch sử， những tên tuổi như Nguyễn Đình Thi hay Thái Bá Vân đã làm đúng điều đó. Họ không viết để gây sốc. Họ viết để chỉ ra cái hay bị che khuất， cái dở cần được nhìn thẳng. Thái Bá Vân từng nói rằng phê bình là một hành động văn hóa， không phải một bản án. Điều này đúng đến tận bây giờ. Khi đọc một bài phê bình tử tế， tôi thấy mình được dẫn dắt， được đặt câu hỏi， chứ không bị áp đặt. Đó chính là vai trò của phê bình nghệ thuật: gợi mở。chứ không đóng lại.Thực tế ở Việt Nam hiện nay， phê bình nghệ thuật đang gặp khó. Nhiều bài viết trên mạng xã hội chỉ là cảm nhận cá nhân， thiếu dẫn chứng， thiếu bối cảnh. Một triển lãm mở ra， vài ngày sau có bài khen ngợi chung chung， ba tháng sau chẳng ai nhớ. Tôi từng chứng kiến một họa sĩ trẻ bực bội vì tác phẩm của mình bị gọi là “đẹp” mà không ai giải thích tại sao đẹp. Sự mơ hồ ấy làm nghệ thuật mất đi tính đối thoại. Vai trò của phê bình nghệ thuật， vì thế， càng trở nên cấp thiết: nó cần sự cụ thể。sự hiểu biết， và cả sự dũng cảm.
Có lần tôi dự một buổi tọa đàm về nghệ thuật đương đại. Một nhà phê bình nói thẳng: “Tác phẩm này chưa đủ độ chín， nhưng nó mở ra một hướng đi” Câu nói ấy khiến cả khán phòng im lặng vài giây， rồi nhiều người gật gù. Tôi nhận ra rằng phê bình hay không phải ở chỗ khen chê đúng sai， mà ở chỗ nó giúp người xem có thêm một góc nhìn. Vai trò của phê bình nghệ thuật là làm giàu trải nghiệm thẩm mỹ， không phải thay thế nó. Người phê bình giỏi là người biết đặt mình vào vị trí người xem。rồi chỉ cho họ thấy những tầng nghĩa ẩn sau bề mặt tác phẩm.Vậy nên， đừng coi phê bình là thứ xa xỉ. Nó là một phần của đời sống nghệ thuật， như hơi thở của một cơ thể. Thiếu nó， tác phẩm dễ bị lãng quên hoặc bị hiểu sai. Tôi tin rằng khi người viết phê bình có tâm， có tầm， vai trò của phê bình nghệ thuật sẽ được nhìn nhận đúng mức. Còn nếu chỉ viết để đăng lên mạng cho có。
thì chẳng ai cần. Sự khác biệt nằm ở chỗ: một bên là cầu nối， một bên là tiếng ồn.
