áng Chủ nhậtậnđịnhvănhọchômnayKhingườitrẻđọclạinhữngtrangcũhướng dẫn vượt qua trầm cảm， quán cà phê sách trên đường Nguyễn Văn Cừ (Hà Nội) chật kín người. Không phải để check-in， mà để nghe một buổi nói chuyện về “Truyện Kiều” do nhóm sinh viên văn khoa tự tổ chức. Một cô gái cầm micro。đọc đoạn Kiều gảy đàn cho Kim Trọng nghe， rồi hỏi: “Nếu Nguyễn Du sống ở thời TikTok， liệu ông có viết lại đoạn này thành một chuỗi video ngắn”. Cả khán phòng cười. Nhưng ngay sau đó， những tranh luận nghiêm túc nổ ra về cách nhận định văn học hôm nay đang dịch chuyển.
Không còn cảnh thầy giảng trò ghi chép như hai mươi năm trước. Giờ đây， nhận định văn học hôm nay xuất hiện tràn lan trên các nền tảng số: từ group Facebook “Văn học không nhàm chán” với hơn 80.000 thành viên， đến những kênh YouTube phân tích tác phẩm dài 40 phút. Có những video đạt nửa triệu lượt xem chỉ nhờ một góc nhìn lạ: so sánh Chí Phèo với một nhân vật phản anh hùng trong phim Hàn Quốc. Cách tiếp cận táo bạo ấy khiến người trong giới phê bình phải giật mình. Một giảng viên đại học tại TP.HCM thừa nhận với tôi: “Sinh viên bây giờ không chờ mình nhận định nữa. Chúng tự tạo ra hệ sinh thái nhận định văn học hôm nay của riêng chúng”.Điều đáng chú ý là sự quay trở lại của các tác phẩm kinh điển， nhưng theo cách không hề cũ. Nhóm “Đọc lại” ở Đà Nẵng tổ chức đọc “Số đỏ” mỗi tháng một lần， mỗi lần mời một khách mời khác nhau: một họa sĩ truyện tranh， một nhà báo pháp luật， một chủ tiệm hoa. Họ bàn về Xuân Tóc Đỏ dưới lăng kính thời đại số: sự nổi tiếng rỗng tuếch， thao túng truyền thông。hay thói háo danh trên mạng xã hội. Những nhận định văn học hôm nay kiểu này không cần hàn lâm， nhưng vẫn chạm được vào tầng sâu của tác phẩm. Tôi thấy nó thú vị hơn nhiều bài phê bình đăng trên tạp chí chuyên ngành mà tôi từng đọc.Tất nhiên。không phải mọi thứ đều màu hồng. Có một mặt trái: nhận định văn học hôm nay đôi khi bị cuốn theo số đông， thích gây tranh cãi hơn là tìm hiểu. Một trường hợp điển hình là cuộc tranh luận về truyện ngắn “Bức tranh” của Nguyễn Minh Châu trên một diễn đàn văn học. Một bạn trẻ khẳng định tác phẩm “ca ngợi sự vô cảm”， lập tức nhận về hàng trăm bình luận phản đối. Nhưng thay vì đọc lại văn bản， nhiều người chỉ trích nhau bằng ảnh chế và biểu tượng cảm xúc. Đó là lúc nhận định văn học hôm nay đánh mất đi sự điềm tĩnh cần có. Tôi nghĩ giới chuyên môn nên tham gia nhiều hơn， không phải để “dạy lại”， mà để cung cấp thêm dữ kiện và bối cảnh.Chiều muộn。rời quán cà phê， tôi nghe hai bạn trẻ bàn nhau mở một podcast về văn học thiếu nhi. Một bạn nói: “Mình sẽ nhận định lại ‘Dế Mèn phiêu lưu ký’ từ góc nhìn sinh thái”. Bạn kia cười: “Ừ， nhưng đừng làm quá， kẻo thành giáo huấn”. Câu chuyện nhỏ ấy khiến tôi tin rằng nhận định văn học hôm nay vẫn đang sống， đang thở， và đang tự tìm lấy con đường của nó – ồn ào hơn， phân mảnh hơn， nhưng cũng cởi mở hơn bao giờ hết.
