Hơn 200 bản thảo gửi về cuộc thi 'Giải thưởng Văn học Trẻ 2024' chỉ trong ba tuần. Con số ấy khiến ban tổ chức choáng vángảithưởngvănhọcđươngđạiKhingườitrẻchọnviếtthayvìchờđợchia sẻ về lên kế hoạch du lịch， bởi trước đây phải mất gần hai tháng họ mới nhận đủ số lượng tương tự. Điều đáng nói: phần lớn tác giả dưới 30 tuổi， nhiều người chưa từng in sách. Họ viết về biến đổi khí hậu。về những chuyến xe buýt đêm Sài Gòn， về một Hà Nội đang thu mình trong những khu chung cư cao tầng. Giải thưởng trong văn học đương đại không còn là sân chơi của những cây đa， cây đề làng văn. Nó đang trở thành bệ phóng cho những giọng nói mới， dù chưa được rèn giũa nhưng đầy sức sống.Tôi nhớ một trường hợp cụ thể. Nguyễn Thị H.， 24 tuổi， nhân viên văn phòng ở quận 7， gửi truyện ngắn 'Bến xe không có chuyến cuối' dự thi. Truyện kể về một cô gái làm nghề chạy xe ôm công nghệ。mỗi đêm đợi khách trước cổng bệnh viện. Giải thưởng trong văn học đương đại lần đó trao cho H. giải khuyến khích， kèm hợp đồng in sách với một nhà xuất bản nội địa. H. bảo tôi: 'Em viết vì thấy mình trong đó. Những giải thưởng như thế này cho em cảm giác được nhìn nhận， không phải như một hiện tượng mạng， mà như một người viết thực thụ.' Câu chuyện ấy phần nào lý giải làn sóng tác giả trẻ đổ về các giải thưởng văn chương. Họ không chờ được nhà xuất bản để ý. Họ tự tìm đường đến với công chúng.
Nhưng cũng có mặt trái. Một biên tập viên lâu năm ở NXB Trẻ kể với tôi rằng không ít bản thảo đoạt giải xong rồi... nằm im. Giải thưởng trong văn học đương đại trao xong， truyền thông ồn ào vài tuần， rồi sách bán được vài trăm bản， tác giả quay về với công việc thường nhật. Anh nói thẳng: 'Nhiều bạn trẻ nhầm tưởng giải thưởng là đích đến. Thực ra nó chỉ là cái cớ để bắt đầu viết nghiêm túc hơn.' Tôi thấy điều này đúng. Nhìn vào danh sách các giải thưởng văn học trong nước vài năm gần đây。số tác giả duy trì được nhịp viết sau khi đoạt giải không nhiều. Người ta dễ bị cuốn vào vòng xoáy của lễ trao giải， ảnh chụp tập thể， những lời khen có cánh. Rồi quên mất rằng trang giấy trắng vẫn đang chờ.Vậy nên tôi không ngạc nhiên khi một số quỹ văn học tư nhân bắt đầu thay đổi cách làm. Thay vì trao một lần， họ cam kết đồng hành cùng tác giả trong 12 tháng: cấp sinh hoạt phí。cử người hướng dẫn， tổ chức workshop hàng tháng. Một quỹ ở Đà Nẵng thậm chí yêu cầu tác giả đoạt giải phải nộp bản thảo mới sau sáu tháng， nếu không sẽ thu hồi giải thưởng. Nghe có vẻ khắt khe， nhưng tôi thấy hợp lý. Giải thưởng trong văn học đương đại cần đi kèm trách nhiệm. Không thể trao xong rồi buông. Văn chương không phải cuộc thi chạy nước rút. Nó là một quá trình dài， và người viết trẻ cần được nhắc điều đó， một cách nhẹ nhàng nhưng kiên quyết.Cuối tuần trước， tôi ghé một quán cà phê sách ở Hà Nội。nơi nhóm viết trẻ tổ chức buổi đọc tác phẩm dự thi. Khoảng ba mươi người ngồi chen chúc， có bạn còn mang theo laptop để kịp sửa bản thảo. Không khí không ồn ào như hội thảo lớn. Họ đọc cho nhau nghe， góp ý thẳng thắn， có bạn còn tranh luận về cách kết truyện. Một cô gái nói: 'Giải thưởng có thể không đến với em， nhưng em vẫn viết.' Tôi tin cô ấy. Và tôi nghĩ， giải thưởng trong văn học đương đại， dù có trao hay không， đã làm được một việc quan trọng: khiến người trẻ tin rằng viết là một lựa chọn đáng để theo đuổi. Không phải để nổi tiếng. Mà để không im lặng.
