Ca trù Thăng Long ngày càng vắng khán giả trẻ. Một đêm diễn tại đình Kim NgânĐánhgiánghệthuậttruyềnthốngViệtNamGócnhìntừthựctếgiải pháp làm việc tự do， Hàng Bạc chỉ lác đác vài chục người， phần lớn tóc đã điểm bạc. Nghệ nhân Nguyễn Thị Huệ， hơn bảy mươi tuổi， vẫn cần mẫn gõ phách。nhưng tiếng hát như chìm vào khoảng lặng của không gian ảm đạm. Đó là thực tế đáng suy ngẫm khi đánh giá nghệ thuật truyền thống Việt Nam hôm nay.Nhiều người lạc quan nói rằng nhờ UNESCO vinh danh， ca trù đã hồi sinh. Nhưng nhìn vào con số， các câu lạc bộ ca trù cả nước chỉ còn khoảng 20， tập trung ở Hà Nội， Hải Phòng， Nghệ An. Số nghệ nhân cao tuổi ngày một ít。lớp kế cận thì mỏng. Tôi từng dự một buổi sinh hoạt tại câu lạc bộ ca trù Thái Hà， thấy các em nhỏ hào hứng gõ phách nhưng rồi vài tháng sau， nhiều em bỏ vì lịch học dày. Đánh giá nghệ thuật truyền thống không thể chỉ dựa vào danh hiệu mà phải nhìn vào sức sống thực tế.Chèo lại có màu sắc khác. Nhà hát Chèo Việt Nam vẫn sáng đèn mỗi tuần， khán phòng không khi nào trống hẳn. Vở “Quan Âm Thị Kính” được dàn dựng lại với ánh sáng hiện đại， diễn viên trẻ như Nguyễn Văn Hải (nghệ danh Hải “Chèo”) nhận được nhiều tràng pháo tay. Nhưng tôi để ý。khán giả chủ yếu là người lớn tuổi và sinh viên học nghệ thuật. Giới trẻ thành thị thờ ơ với chèo， trừ khi có sự kiện đặc biệt. Một nghệ sĩ tâm sự: “Chúng tôi diễn cho chính mình vài suất mỗi tháng， còn lại là đi phục vụ đám cưới， hội nghị”. Nghệ thuật truyền thống Việt Nam đánh giá qua lăng kính thị trường thì thấy rõ sự chênh lệch.
Múa rối nước lại là câu chuyện khác. Ở Bảo tàng Dân tộc học， mỗi buổi diễn rối nước luôn kín chỗ， phần lớn là khách du lịch nước ngoài và trẻ em. Nghệ nhân Phạm Văn Tài (phường rối Đào Thục) cho biết: “Khách Tây thích lắm。họ vỗ tay rầm rầm. Nhưng người Việt mình thì ít quay lại xem lần hai”. Đánh giá nghệ thuật truyền thống cần phân biệt giữa sức hút với du khách và sự gắn kết của cộng đồng bản địa. Rối nước có doanh thu， nhưng hồn cốt làng nghề thì đang mai một dần vì lớp trẻ không mặn mà với nghề.Tôi có lần trò chuyện với nhà nghiên cứu Trần Văn Ánh， người dành cả đời sưu tầm làn điệu quan họ. Ông bảo: “Đánh giá nghệ thuật truyền thống đừng chỉ đếm số lượng câu lạc bộ hay huy chương. Hãy xem có bao nhiêu người trẻ tự nguyện hát quan họ trong đám cưới， trong quán cà phê cuối tuần”. Thực tế， ở Bắc Ninh， một vài nhóm bạn trẻ đang thử nghiệm hát quan họ theo phong cách acoustic， đăng lên YouTube và nhận về lượt xem khá. Đó là tín hiệu đáng mừng， dù còn lẻ tẻ. Nghệ thuật truyền thống Việt Nam đánh giá công bằng phải ghi nhận cả những nỗ lực nhỏ bé ấy。
bên cạnh những con số biết nói về sự mai một.
