Vào ngày 12 tháng 8 âm lịch hằng nămễcúngTổsânkhấuNétđẹptâmlinhcủanghệsĩViệkhổ qua mùa mưa， các rạp hát。đoàn nghệ thuật trên cả nước lại tất bật chuẩn bị cho ngày cúng Tổ sân khấu. Không khí se lạnh đầu thu， mùi nhang trầm thoang thoảng từ ban thờ Tổ ở hậu trường Nhà hát Lớn Hà Nội khiến tôi nhớ mãi lần đầu được chứng kiến nghi lễ này cách đây mười năm. Các nghệ sĩ lão thành run run thắp nén nhang， miệng lẩm bẩm khấn vái， còn lớp trẻ thì im lặng đứng sau， ánh mắt nghiêm trang đến lạ. Đó không phải là một sự kiện văn hóa được quảng bá rầm rộ， mà là một nghi thức thiêng liêng， kín đáo， gắn bó máu thịt với đời sống tinh thần của những người làm nghề hát.Ngày cúng Tổ sân khấu bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần – Hưng Đạo Đại Vương， người được xem là ông tổ của nghề hát tuồng. Tương truyền， sau khi đánh thắng giặc Nguyên – Mông， ngài đã cho lập một gánh hát để ca ngợi chiến công， và từ đó nghề hát tuồng ra đời. Các đoàn chèo。cải lương， kịch nói sau này cũng tôn thờ ngài làm Tổ. Có nơi còn thờ cả ông Tổ của từng bộ môn như Tổ chèo là bà Phạm Thị Trân， Tổ cải lương là ông Nguyễn Thành Châu. Mỗi vùng miền có cách bài trí ban thờ khác nhau， nhưng tựu trung đều có một bát hương， một mâm ngũ quả， và không thể thiếu ấm trà， chén rượu. Điều thú vị là mâm cỗ cúng Tổ sân khấu thường không có thịt gà， mà thay bằng thịt lợn hoặc xôi gấc， bởi theo quan niệm dân gian， gà là loài vật tượng trưng cho sự chia ly， không may mắn trong nghề hát.Tôi từng chứng kiến một lễ cúng Tổ sân khấu nhỏ tại một đoàn chèo ở Thái Bình. Bà trưởng đoàn， nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Thị Loan， năm nay đã ngoài bảy mươi， vẫn tự tay lau dọn ban thờ từ sáng sớm. Bà bảo: “Cúng Tổ không phải để cầu danh lợi。
mà để nhắc mình nhớ ơn tiền nhân， nhớ cái nghiệp mình đang mang” Lời khấn của bà không dài dòng， chỉ vỏn vẹn vài câu: “Con lạy Tổ nghiệp sân khấu， phù hộ cho anh em trong đoàn mạnh khỏe， hát hay， diễn giỏi， giữ được cái tâm với nghề” Đám diễn viên trẻ đứng phía sau， có người lần đầu dự lễ， mắt đỏ hoe. Cái không khí ấy khiến người ta hiểu rằng， ngày cúng Tổ sân khấu không chỉ là một thủ tục， mà là sợi dây kết nối thế hệ， là lời nhắc nhở về đạo đức nghề nghiệp.Nhiều người lầm tưởng rằng ngày cúng Tổ sân khấu chỉ dành cho các nghệ sĩ lớn tuổi. Thực tế， lớp trẻ ngày càng quan tâm hơn đến nghi lễ này. Trên các trang mạng xã hội， hình ảnh lễ cúng Tổ ở các nhà hát như Nhà hát Chèo Việt Nam， Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang được chia sẻ rộng rãi， kèm theo những dòng trạng thái đầy xúc động. Có bạn diễn viên trẻ còn tự tìm hiểu về nguồn gốc ngày cúng Tổ sân khấu， rồi viết bài giới thiệu trên blog cá nhân. Đó là tín hiệu đáng mừng， bởi nếu không có sự tiếp nối， những giá trị tâm linh tốt đẹp này sẽ dần mai một. Dẫu vậy， cũng có những đoàn hát nhỏ lẻ， hoạt động khó khăn， ngày cúng Tổ chỉ diễn ra đơn giản với nén nhang và lời khấn vội。
nhưng không vì thế mà mất đi ý nghĩa.Chiều muộn， khi lễ cúng Tổ sân khấu kết thúc， các nghệ sĩ lại quây quần bên mâm cơm thân mật. Câu chuyện về những vai diễn， những vở kịch mới， những khó khăn của nghề cứ thế tuôn ra. Tôi ngồi lắng nghe và hiểu rằng， đằng sau ánh đèn sân khấu rực rỡ là một đời sống tâm linh bình dị mà sâu sắc. Ngày cúng Tổ sân khấu không làm nên tên tuổi của một nghệ sĩ， nhưng nó nhắc họ nhớ mình từ đâu đến， và vì sao mình vẫn kiên trì với nghiệp hát. Cái nghiệp ấy。như lời một nghệ sĩ già đã nói với tôi， “không có Tổ dẫn đường thì dễ lạc lắm”.
