iểu thuyết vẫn giữ vị trí độc tôn trong bảng xếp hạng đánh giá các thể loại văn học tại Việt Nam mười năm trở lại đây. Khảo sát từ 15 nhà sách lớn ở Hà Nội và TP.HCM cho thấy tiểu thuyết chiếm 62% doanh số văn học dịch và 48% văn học trong nước. Nhưng con số ấy không nói lên tất cả. Người đọc mua tiểu thuyết vì cốt truyện hấp dẫnĐánhgiácácthểloạivănhọcGócnhìntừthựctếsángtácvàtiếpnhậmực xào ngon， trong khi giới phê bình lại dành sự quan tâm đặc biệt cho truyện ngắn – nơi những thử nghiệm nghệ thuật diễn ra mạnh mẽ nhất. Sự lệch pha này khiến việc đánh giá các thể loại văn học trở nên phức tạp， không thể chỉ dựa vào số liệu bán hàng.Truyện ngắn， theo tôi quan sát， đang trải qua giai đoạn bùng nổ về chất lượng. Những tập truyện của Nguyễn Ngọc Tư， Đỗ Bích Thúy hay các cây bút trẻ như Lê Vũ Trường Giang liên tục được tái bản. Điều đáng chú ý là độc giả trẻ tìm đến truyện ngắn nhiều hơn trước， một phần nhờ các nền tảng đọc trực tuyến. Tuy nhiên。đánh giá các thể loại văn học không thể bỏ qua thơ – thể loại đang thu hẹp về số lượng xuất bản nhưng lại có đời sống ngầm sôi động qua các câu lạc bộ và diễn đàn. Một tập thơ in 500 cuốn có thể bán không hết， nhưng bài thơ đó được chia sẻ hàng nghìn lần trên mạng xã hội. Thước đo truyền thống đã lỗi thời.Tôi từng tham gia ba hội đồng đánh giá các thể loại văn học cấp tỉnh. Điều khiến tôi trăn trở là tiêu chí chấm giải thường nghiêng về kỹ thuật hơn là sức lay động. Một truyện ngắn được điểm cao vì cấu trúc chặt chẽ， nhưng đọc xong chẳng đọng lại gì. Ngược lại， có những tác phẩm tự truyện， tản văn bị xếp vào loại "phụ" lại chạm đến người đọc mạnh mẽ. Cách đánh giá các thể loại văn học hiện nay vẫn còn thiên vị hư cấu so với phi hư cấu. Trong khi đó， thể loại du ký và hồi ký đang có lượng độc giả trung thành đáng kể。
đặc biệt ở nhóm trên 35 tuổi.Một điểm sáng là sự trỗi dậy của văn học thiếu nhi. Các nhà xuất bản như Kim Đồng， Nhã Nam liên tục ra mắt những bộ sách mới， và các giải thưởng dành riêng cho thiếu nhi ngày càng được truyền thông chú ý. Đánh giá các thể loại văn học nếu chỉ nhìn vào người lớn sẽ bỏ sót mảng này. Thực tế， nhiều bậc phụ huynh chọn mua sách thiếu nhi dựa trên đánh giá từ cộng đồng mạng hơn là từ giới phê bình chuyên nghiệp. Điều đó đặt ra câu hỏi về vai trò của người đánh giá trong bối cảnh mạng xã hội lên ngôi.Cuối cùng， tôi cho rằng đánh giá các thể loại văn học cần thoát khỏi tháp phân cấp cũ. Tiểu thuyết không nhất thiết phải là "ông hoàng" của văn chương. Truyện ngắn， thơ， tản văn， hồi ký – mỗi thể loại có hệ tiêu chí riêng và công chúng riêng. Người đọc hôm nay có xu hướng chọn thể loại theo tâm trạng và hoàn cảnh sống. Một đánh giá công bằng phải xuất phát từ chính đặc trưng thể loại， không áp đặt thang điểm chung. Có lẽ， cách đánh giá các thể loại văn học khách quan nhất là để thời gian và độc giả lên tiếng， còn giới phê bình chỉ nên đóng vai trò người đồng hành。không phải quan tòa.
