Nguyễn Dữ viết "Tản Viên từ phán sự lục" không chỉ để kể chuyện thần tiên. Truyện chạm đến vấn đề công lý và đạo đứcảnViêntừphánsựlụcgócnhìntừnhữngnhậnxéttráichiềdọn nhà nhanh， và chính điều đó khiến nó trở thành tâm điểm của nhiều luồng ý kiến khác nhau. Có người ca ngợi tính nhân văn， kẻ lại băn khoăn về cách xử án của Tử Văn. Tôi đọc đi đọc lại， thấy mỗi lần lại nảy ra một cách hiểu mới.Điểm gây tranh cãi lớn nhất nằm ở chi tiết Tử Văn bị bắt xuống âm phủ vì tội "lạm quyền" khi đốt đền. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây là bài học về sự tôn trọng thần linh， nhưng cũng có ý kiến phản biện: hành động của Tử Văn xuất phát từ lòng thương dân， tại sao lại bị trừng phạt?
Nhận xét về "Tản Viên từ phán sự lục" thường xoay quanh mâu thuẫn này. Cá nhân tôi thấy Nguyễn Dữ không đơn thuần phán xét Tử Văn， mà đặt ra câu hỏi về giới hạn của quyền lực và cái giá của sự thẳng thắn.Một hướng nhận xét khác nhấn mạnh yếu tố tôn giáo và tín ngưỡng. Tản Viên Sơn Thánh hiện lên như biểu tượng của công lý tối cao。nhưng cách ngài xử lý Tử Văn lại khiến người đọc cảm thấy có phần nghiêm khắc. Có nhà phê bình đã viết rằng: "Nếu Tử Văn sai， thì cái sai ấy là vì dân， và thần linh không nên trừng phạt kẻ vì dân." Đó là một nhận xét về "Tản Viên từ phán sự lục" đáng suy ngẫm， bởi nó chạm đến mối quan hệ giữa thiên mệnh và lòng dân. Tôi không hoàn toàn đồng tình， nhưng thấy nó mở ra không gian đối thoại thú vị.Về nghệ thuật kể chuyện， nhiều nhận xét về "Tản Viên từ phán sự lục" đánh giá cao cách xây dựng tình huống éo le. Tử Văn từ một người bình thường trở thành phán sự âm phủ， rồi lại bị đày xuống thủy cung. Hành trình ấy giống như một phép thử về phẩm giá con người trước những thế lực siêu nhiên. Có người nói truyện mang màu sắc bi kịch。kẻ khác lại thấy yếu tố hài hước trong cách Tử Văn phản ứng. Sự đa dạng trong nhận xét về "Tản Viên từ phán sự lục" chứng tỏ tác phẩm có sức sống lâu bền， vượt ra khỏi khuôn khổ một truyện truyền kỳ đơn thuần.Cuối cùng， tôi nghĩ mỗi nhận xét về "Tản Viên từ phán sự lục" đều phản ánh góc nhìn riêng của người đọc. Không có cách hiểu nào là tuyệt đối. Điều còn lại sau tất cả là hình ảnh Tử Văn dám làm dám chịu， và một Nguyễn Dữ luôn day dứt về lẽ công bằng. Đọc truyện， ta không chỉ gặp thần thánh mà còn gặp chính mình trong những lựa chọn khó khăn.
