Chương trình Ngữ văn 6 có một thay đổi nhỏ nhưng đáng chú ý: bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn giờ được dạy theo hướng tiếp cận mớiạnvănbàihọcđườngđờiđầutiênmớinhấtKhiDếMènkhôngcònlàanhhùchia sẻ về bảo trì xe máy， không còn đơn thuần là ca ngợi vẻ đẹp ngoại hình hay kể lại câu chuyện trêu chọc Dế Choắt. Giáo viên ở nhiều trường THCS tại Hà Nội， TP.HCM cho biết học sinh thường hỏi: 'Vì sao Dế Mèn lại ác đến thế?' thay vì ghi chép bài học đạo đức một cách máy móc. Cách soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất hiện nay khuyến khích học sinh đặt mình vào vị trí nhân vật， thay vì chỉ tóm tắt cốt truyện.
Tôi có dịp dự một tiết học ở lớp 6A3， Trường THCS Lê Quý Đôn (Hà Nội). Cô giáo mở đầu bằng câu hỏi: 'Nếu em là Dế Mèn。sau khi Dế Choắt chết， em sẽ làm gì đầu tiên?' Cả lớp im lặng vài giây rồi một nam sinh giơ tay: 'Em sẽ không dám nhìn mặt chị Cốc nữa'. Tiếng cười bật ra， nhưng rồi cô giáo dẫn dắt: 'Vậy tại sao Dế Mèn lại dám trêu chị Cốc?' Từ đó， học sinh tự rút ra bài học về sự kiêu căng， thiếu suy nghĩ. Cách dạy này khiến việc soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất trở nên gắn với cảm xúc thật， không còn là những dòng gạch đầu dòng khô khan.Thực tế， nhiều tài liệu soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất trên mạng vẫn theo lối cũ: liệt kê nội dung。nghệ thuật， ý nghĩa. Nhưng học sinh bây giờ tinh ý hơn. Một cô bạn lớp 6 tôi quen kể rằng bạn ấy từng bị điểm kém vì bài soạn giống hệt văn mẫu， trong khi cô giáo yêu cầu 'viết cảm nhận của em về cái chết của Dế Choắt'. Bạn ấy viết: 'Em thấy tức anh Dế Mèn， nhưng cũng thấy thương， vì anh ấy đã biết hối lỗi'. Cô giáo khen sáng tạo. Vậy nên， soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất không phải là chép lại lời giảng， mà là ghi lại phản ứng chân thật của người đọc trước văn bản.
Một điểm mới trong sách giáo khoa Ngữ văn 6 bộ Cánh Diều là phần 'Em có thể' sau bài học， yêu cầu học sinh viết đoạn văn kể về một lần em mắc lỗi và bài học rút ra. Giáo viên có thể lồng ghép hoạt động này khi soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất. Tôi chứng kiến một học sinh viết về lần trêu chó nhà hàng xóm khiến nó sủa cả xóm， rồi bị bố mắng. Em kết bài: 'Dế Mèn trêu chị Cốc cũng giống em trêu con chó， nhưng hậu quả của anh ấy lớn hơn nhiều'. Cách liên hệ này khiến bài học không còn xa lạ. Giáo viên nên khuyến khích học sinh tìm những tình huống tương tự trong đời sống thay vì áp đặt một bài học đạo đức cứng nhắc.Đừng biến soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất thành một bản tóm tắt ba trang giấy. Học sinh có thể vẽ sơ đồ tư duy về diễn biến tâm lý Dế Mèn， hoặc ghi âm lời độc thoại của nhân vật sau khi Dế Choắt chết. Một giáo viên ở Đà Nẵng còn cho học sinh đóng vai phóng viên phỏng vấn Dế Mèn: 'Anh có hối hận không?' Học sinh trả lời bằng ngôn ngữ của mình， có em nói: 'Hối hận thì đã muộn， nhưng em sẽ không bao giờ trêu người khác yếu hơn mình nữa'. Những cách làm này giúp việc soạn văn bài học đường đời đầu tiên mới nhất trở thành trải nghiệm。không phải nghĩa vụ. Và có lẽ， đó mới là tinh thần của bài học đường đời đầu tiên: không phải để thuộc lòng， mà để nhớ đời.
