John Berger viết 'Ways of Seeing' năm 1972êbìnhnghệthuậtnổitiếngKhitiếngnóithẳngthắnđịnhhìnhthịhiếtôm sốt bơ tỏi dưới 200 nghìn， và phê bình nghệ thuật nổi tiếng của ông không chỉ phân tích mà còn lột trần cơ chế quyền lực đằng sau hình ảnh. Tôi nhớ lần đầu đọc cuốn sách này， cảm giác như bị tát vào mặt bởi sự thật trần trụi: chúng ta nhìn tranh。nhưng tranh cũng nhìn lại， và cái nhìn đó bị chi phối bởi giai cấp， giới tính， thị trường. Berger không viết để làm hài lòng giới sưu tập. Ông viết để phá vỡ thói quen thưởng thức nghệ thuật như một nghi thức thiêng liêng. Chính thái độ đó đã khiến phê bình nghệ thuật nổi tiếng của ông trở thành kinh điển， dù gây tranh cãi không ít.Ở Việt Nam， những cây bút phê bình nghệ thuật nổi tiếng như Nguyễn Quân hay Phan Cẩm Thượng cũng theo đuổi tinh thần tương tự: không né tránh va chạm. Nguyễn Quân từng viết một bài gay gắt về thị trường tranh Việt， chỉ thẳng vào thói quen sao chép và sự lười biếng trong thẩm mỹ của cả người mua lẫn người bán. Bài viết khiến nhiều người khó chịu， nhưng lại được giới trẻ làm nghề truyền tai nhau. Tôi cho rằng sức mạnh của phê bình nghệ thuật nổi tiếng nằm ở chỗ nó dám nói ra điều mà số đông nghĩ nhưng không dám viết. Nó không phải là bản tóm tắt tác phẩm， càng không phải lời khen có cánh. Nó là một hành động đọc。một cách đặt câu hỏi với tác phẩm và với cả bối cảnh xã hội đã sinh ra tác phẩm đó.Có lần tôi dự một buổi tọa đàm về phê bình nghệ thuật， diễn giả đặt câu hỏi: 'Tại sao phê bình nghệ thuật nổi tiếng thường bị ghét?' Câu trả lời nằm ở chỗ， phê bình đích thực không bao giờ là nghệ thuật của sự dễ chịu. Nó tạo ra căng thẳng. Nó buộc người xem phải đối diện với những gì mình thường bỏ qua. Một ví dụ khác: nhà phê bình Jerry Saltz của New York Magazine nổi tiếng với những bài viết vừa ca ngợi vừa mạt sát các triển lãm lớn. Ông từng gọi một tác phẩm đắt giá là 'trò hề của thị trường'， và dù bị chỉ trích。lượng độc giả trung thành của ông vẫn tăng. Điều đó cho thấy công chúng không chỉ cần lời khen;họ cần sự trung thực， ngay cả khi nó phũ phàng.
Vậy nên， đừng đọc phê bình nghệ thuật nổi tiếng như một bản hướng dẫn thưởng thức. Hãy đọc nó như một cuộc đối thoại. Có thể bạn sẽ thấy khó chịu， thậm chí tức giận. Nhưng chính những phản ứng đó mới là dấu hiệu cho thấy tác phẩm và người viết đã chạm được vào điều gì đó thật. Tôi vẫn giữ thói quen đọc lại những bài phê bình cũ。không phải để tìm câu trả lời， mà để học cách đặt câu hỏi tốt hơn. Và đó， có lẽ， là di sản lớn nhất của những cây bút phê bình nghệ thuật nổi tiếng.
