Một buổi tối cuối tuầnòcủavănhọcViệtNamtrongđờisốngđươngđạlưu ý khi chăm sóc chó mèo， quán cà phê nhỏ trên phố Đinh Liệt (Hà Nội) chật kín người. Không phải để nghe nhạc sống， mà là buổi ra mắt tập truyện ngắn của một cây bút 8x. Những gương mặt trẻ mải mê ghi chép。tranh luận về nhân vật. Tôi chợt nhận ra: văn học Việt Nam không hề lùi vào quá khứ， nó đang len lỏi vào từng ngõ ngách của đời sống hôm nay， từ quán cà phê đến mạng xã hội.
Vai trò của văn học Việt Nam trước hết nằm ở khả năng lưu giữ ký ức cộng đồng. Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư từng nói rằng viết là cách cô “giữ lại những thứ đang trôi đi”. Những trang viết về làng chài Cửa Vạn hay phiên chợ nổi Cái Răng không chỉ là tư liệu văn hóa， mà còn là lời nhắc nhở thế hệ trẻ về một miền Nam bộ đang đổi thay từng ngày. Tôi đã thấy sinh viên mang theo “Cánh đồng bất tận” khi đi thực tế ở miền Tây， không phải để làm bài tập。mà để tìm lại cái mùi bùn và vị mắm đặc trưng ấy. Văn học trở thành la bàn văn hóa， định vị bản sắc giữa cơn lốc đô thị hóa.Không chỉ dừng ở bảo tồn， văn học Việt Nam còn đóng vai trò như một diễn đàn xã hội thu nhỏ. Tập thơ “Chưa kịp lớn” của một tác giả trẻ trên mạng xã hội từng gây bão với hàng nghìn bình luận về áp lực đồng trang lứa. Những vần thơ không hoa mỹ ấy chạm đến nỗi đau thầm kín của người trẻ， mở ra không gian để họ nói ra những điều khó nói. Ở một góc khác， tiểu thuyết “Bến Vô Cùng” của nhà văn Hải Miên lại khai thác đề tài biến đổi khí hậu。khiến người đọc phải nhìn lại mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Văn học không đứng ngoài các vấn đề nóng， nó chuyển hóa chúng thành câu chuyện， thành cảm xúc， và từ đó tạo ra những cuộc đối thoại có chiều sâu.Một vai trò khác ít được nhắc đến: văn học Việt Nam là cầu nối giữa các thế hệ. Tôi có lần chứng kiến cảnh một người bà đọc truyện “Dế Mèn phiêu lưu ký” cho cháu nghe。rồi cả hai cùng tranh luận về tính cách của Dế Choắt. Sự va chạm giữa cách cảm nhận của người lớn tuổi và trẻ nhỏ tạo ra một không gian đối thoại thú vị， nơi văn học không còn là di sản tĩnh mà trở thành sợi dây kết nối sinh động. Những câu chuyện cổ tích， truyền thuyết được kể lại mỗi tối không chỉ ru ngủ trẻ thơ， mà còn gieo vào lòng chúng những hạt giống về lòng nhân ái và sự dũng cảm – những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi thấy văn học Việt Nam đang làm tốt vai trò của một tấm gương phản chiếu. Nó không hô hào， không lên gân， chỉ lặng lẽ ghi lại những mảnh đời， những số phận. Một truyện ngắn về người bán vé số dạo， một bài thơ về mùa hoa cải trên cao nguyên đá – tất cả đều góp phần tạo nên bức tranh đa sắc về con người và đất nước. Điều đáng mừng là ngày càng nhiều cây bút trẻ dám viết về những đề tài nhạy cảm， dám thử nghiệm hình thức mới. Văn học không cần phải “vĩ đại hóa” vai trò của mình， chỉ cần hiện diện， lắng nghe và kể lại một cách trung thực. Bởi suy cho cùng， vai trò lớn nhất của văn học Việt Nam là giúp mỗi người Việt hiểu mình hơn。
và hiểu nhau hơn， giữa một thế giới đang ngày càng ồn ào và vội vã.
