Nhóm sinh viên Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn vừa công bố một khảo sát nhỏ về thói quen đọc sách. Điều bất ngờ: 68% người được hỏi nói rằng họ chọn sách dựa trên cảm xúc cá nhân thay vì đánh giá chuyên môn. Cách cảm nhận văn học đang thay đổi. Không còn là những bài phê bình khô khanướngcảmnhậnvănhọcKhingườitrẻđọcbằngtrágiải pháp làm bánh tại nhà， xu hướng cảm nhận văn học hiện nay nghiêng về trải nghiệm chủ quan， nơi mỗi độc giả tự kiến tạo ý nghĩa cho tác phẩm.Tôi nhớ một buổi tối mưa， cô bạn cùng phòng đọc xong 'Mắt biếc' và khóc. Cô ấy không phân tích nghệ thuật xây dựng nhân vật hay kết cấu truyện. Cô ấy chỉ nói: 'Tôi thấy mình trong đó'. Đó chính là cảm nhận văn học theo xu hướng mới: không cần đúng sai， chỉ cần chạm đến cảm xúc. Các diễn đàn sách trực tuyến như Goodreads hay một số group Facebook trong nước tràn ngập những bài viết kiểu này. Người đọc kể lại trải nghiệm của mình。trích dẫn đoạn văn làm họ rung động， thậm chí vẽ lại bìa sách theo trí tưởng tượng. Số lượng bài đăng dạng này tăng gấp ba lần trong hai năm qua， theo thống kê từ một quản trị viên group sách có 200.000 thành viên.Xu hướng cảm nhận văn học này không chỉ dừng ở cảm xúc. Nó còn mở rộng sang việc tái hiện bối cảnh. Một nhóm bạn trẻ ở Hà Nội tổ chức 'đọc sách theo chương' – mỗi tuần chọn một tác phẩm。
cùng đọc và chia sẻ cảm nhận qua tin nhắn thoại. Họ không tranh luận về giá trị văn học hàn lâm. Họ nói về cảm giác khi nhân vật chính bước vào căn phòng tối， về mùi giấy cũ， về nhịp điệu câu văn khiến họ nhớ đến bà ngoại. Cách cảm nhận văn học này mang tính cá nhân hóa cao độ. Nó phá vỡ ranh giới giữa người đọc và tác phẩm， biến văn học thành một phần của đời sống thường nhật.Giới phê bình chuyên nghiệp có lý do để lo ngại. Khi ai cũng có thể viết cảm nhận văn học theo cảm tính， liệu những giá trị cốt lõi của tác phẩm có bị lãng quên?Một giảng viên văn học tại Đại học Sư phạm Hà Nội thẳng thắn: 'Sinh viên bây giờ đọc truyện ngắn của Nam Cao mà chỉ thấy buồn cười vì cái chết của Chí Phèo được mô tả quá bi đát. Các em không đặt nó vào bối cảnh xã hội đương thời.' Ông cho rằng xu hướng cảm nhận văn học thiên về cảm xúc có thể làm mất đi chiều sâu tư tưởng. Nhưng một luồng ý kiến khác lại cho rằng chính cảm xúc là cầu nối đầu tiên để người đọc tìm đến tác phẩm. Không có rung động， không có tìm hiểu.Tôi thấy mình đứng giữa hai luồng quan điểm. Có lần đọc 'Số đỏ'， tôi bật cười vì những trò lố của Xuân Tóc Đỏ， nhưng rồi nhận ra tiếng cười ấy chứa đựng nỗi chua xót về một xã hội đang thay da đổi thịt. Cảm nhận văn học theo xu hướng mới không hề xóa bỏ phân tích. Nó chỉ thay đổi thứ tự: cảm xúc trước， lý trí sau. Người trẻ ngày nay có xu hướng viết cảm nhận văn học bằng ngôn ngữ đời thường。không dùng thuật ngữ hàn lâm. Họ ghi lại cảm giác khi gấp cuốn sách lại， khi nhân vật ám ảnh họ trên đường về nhà. Đó là một cách đọc trung thực. Và có lẽ， đó cũng là cách văn học tồn tại bền vững nhất – không phải trong các bài phê bình， mà trong những rung động riêng tư của mỗi người.
