Đêm trao giải thưởng văn học nổi bật năm nay không có màn pháo hoa rực rỡ. Chỉ có một sân khấu nhỏảithưởngvănhọcnổibậtKhingườitrẻviếtlạinhữngđiềucũquán gà hấp gần đây， vài chục chiếc ghế gỗ， và một cây đàn bầu do nghệ sĩ trẻ Nguyễn Hoàng Anh thủ thỉ trước giờ công bố. Tôi ngồi hàng thứ ba。cạnh một cô sinh viên văn khoa đang ôm tập bản thảo dày cộp. Cô ấy bảo: “Em nộp giải này ba lần rồi， lần nào cũng trượt. Nhưng năm nay em thấy khác， ban giám khảo có vẻ thích cái gai góc hơn là những tác phẩm an toàn”Quả thật， danh sách đoạt giải thưởng văn học nổi bật năm nay gây bất ngờ. Hạng nhất thuộc về tiểu thuyết “Mùa chưa kịp chín” của tác giả trẻ Lê Thị Hồng Ngát – một cô gái 26 tuổi， viết về chuyện phá thai ở vùng quê。về những người phụ nữ chọn im lặng thay vì khóc. Không có từ ngữ hoa mỹ. Trang viết khô khốc， đau đến mức tôi phải đọc lại đoạn mở đầu hai lần. Ban giám khảo gọi đó là “tiếng nói chưa từng được nghe”. Còn tôi gọi đó là sự can đảm. Một giải thưởng văn học nổi bật， suy cho cùng， phải dám trao cho những cây bút không chịu uốn mình theo số đông.Nhưng không phải ai cũng vui. Trên diễn đàn văn chương， một số nhà phê bình lâu năm cho rằng giải thưởng đang “trẻ hóa quá đà”. Họ tiếc cho những tác phẩm dày dặn của các tác giả trung niên – những người viết về chiến tranh， về bao cấp， về những năm tháng họ đã sống. Tôi hiểu nỗi tiếc đó. Nhưng tôi cũng nhớ lời một nhà văn kỳ cựu nói với tôi sau lễ trao giải: “Văn chương không phải bảo tàng. Nó là dòng chảy. Giải thưởng văn học nổi bật mà chỉ chọn người cũ。
thì dòng chảy đó sẽ tắc” Ông cười， bảo năm sau sẽ nộp bản thảo mới – viết về chính những người trẻ đang thay đổi cách đọc.Điều đáng nói là khán giả. Nếu trước đây。lễ trao giải thưởng văn học nổi bật thường vắng hoe， năm nay hội trường chật kín. Một nửa là sinh viên， một nửa là những người làm nghề tự do， có cả vài bạn trẻ livestream trên điện thoại. Họ đến vì tò mò， vì tác phẩm đoạt giải đang gây bão trên mạng xã hội. Có bạn còn mang theo sách giấy để xin chữ ký. Tôi tự hỏi: phải chăng giải thưởng văn học nổi bật đang dần trở thành một sự kiện văn hóa đại chúng?Không hẳn. Nhưng nó đang sống động hơn. Và đó là tín hiệu tốt.
Rời hội trường， tôi gặp lại cô sinh viên ban nãy. Cô khoe vừa được một biên tập viên để mắt tới bản thảo. “Em không trúng giải， nhưng em thấy mình có lý do để viết tiếp” cô nói. Tôi chợt nghĩ: một giải thưởng văn học nổi bật không chỉ là danh sách những cái tên được xướng lên. Nó còn là những người ở lại。những người dám nộp bài lần thứ tư. Và nếu may mắn， nó thay đổi cách chúng ta nhìn về những điều tưởng như đã cũ.
