Đêm diễn cuối tuần trước tại Nhà hát Lớn Hà NộiậnxétnghệthuậtbiểudiễnKhisânkhấuthiếuđitiếngnóiphêbìnhchuyênmôchia sẻ về mở quán cà phê， vở kịch "Giấc mộng đêm hè" kết thúc trong tiếng vỗ tay rào rào. Nhưng rời khỏi khán phòng， tôi nghe hai khán giả trẻ thì thầm: "Diễn hay đấy。nhưng hình như có gì đó chưa tới". Họ không nói được cụ thể là gì. Và thật ra， chính những người làm nghề cũng đang thiếu một công cụ quan trọng để gọi tên những "chưa tới" ấy: nhận xét nghệ thuật biểu diễn đúng nghĩa.Nghệ thuật biểu diễn nhận xét không phải là những lời khen xã giao trên báo hay bài đăng mạng xã hội đầy cảm xúc. Nó là công việc phân tích có phương pháp: chỉ ra cách diễn viên xử lý nhịp điệu， cách đạo diễn tạo không gian。cách âm thanh và ánh sáng dẫn dắt cảm xúc. Ở Việt Nam， hoạt động này gần như bị bỏ trống. Một đạo diễn lâu năm ở TP.HCM thừa nhận với tôi rằng sau mỗi vở diễn， anh chỉ nhận được hai loại phản hồi: hoặc khen nức nở， hoặc chê thẳng thừng， hiếm khi có ai chỉ ra được vì sao. Sự thiếu vắng nhận xét nghệ thuật biểu diễn chuyên nghiệp khiến cả người làm nghề lẫn khán giả cùng mắc kẹt trong vòng lặp cảm tính.Tôi từng chứng kiến một buổi tọa đàm sau vở "Cánh đồng bất tận" phiên bản sân khấu. Một nhà phê bình trẻ đứng lên nhận xét rằng cách xử lý ánh sáng ở cảnh cuối đã vô tình làm mất đi chất thơ của nguyên tác. Lập tức， đạo diễn phản ứng: "Anh không hiểu gì về sân khấu". Không khí căng như dây đàn. Nhưng chính sự va chạm ấy lại là dấu hiệu đáng mừng. Bởi lâu nay， nhận xét nghệ thuật biểu diễn ở ta thường rơi vào hai thái cực: hoặc quá nể nang， hoặc quá gay gắt mà thiếu căn cứ. Một nhận xét tử tế phải chỉ ra được cái hay và cái chưa hay。
kèm theo lý lẽ， chứ không phải phán xét cảm tính.Vậy làm thế nào để nhận xét nghệ thuật biểu diễn trở nên có ích?Theo tôi， người nhận xét cần đặt mình vào vị trí người sáng tạo， nhưng không được đánh mất cái nhìn của khán giả. Họ phải hiểu luật chơi của sân khấu， của âm nhạc， của múa， nhưng đồng thời giữ được sự ngạc nhiên trước cái đẹp. Tôi nhớ một lần xem vở múa đương đại "Tro tàn"， có đoạn diễn viên chính đứng im gần một phút. Nhiều khán giả sốt ruột. Nhưng một nhà nghiên cứu đã nhận xét rằng khoảng lặng ấy chính là điểm mạnh: nó tạo áp lực lên không gian， buộc người xem phải đối diện với sự trống rỗng của nhân vật. Nhận xét ấy khiến tôi nhìn lại đoạn diễn theo cách khác. Đó chính là giá trị của nghệ thuật biểu diễn nhận xét: không thay đổi tác phẩm。nhưng mở ra một cánh cửa để hiểu sâu hơn.
Thiết nghĩ， các nhà hát và đoàn nghệ thuật nên có một cơ chế mời chuyên gia nhận xét sau mỗi đợt công diễn， công khai và có phản hồi. Không cần dài dòng， chỉ cần vài trang viết có trọng lượng. Các trường nghệ thuật cũng nên đưa nội dung nhận xét nghệ thuật biểu diễn vào giảng dạy như một kỹ năng bắt buộc. Và khán giả， đôi khi， hãy tập nhận xét bằng cách nói rõ mình thích hay không thích điều gì。thay vì chỉ thốt lên "hay quá" hay "dở quá". Sân khấu không sợ bị nhận xét. Sân khấu chỉ sợ bị bỏ mặc với những lời khen giả tạo hoặc sự im lặng.
