ôi ngồi ở quán nước đầu làngướngvănhọcdângianlàgìhiệnnayGócnhìntừlàngquêđếnmànhìcá kho tộ ngày lễ， nghe bà Tư kể chuyện Thánh Gióng bằng giọng rổn rảng. Bà không đọc sách， chỉ nhớ. Vậy mà lũ trẻ con xung quanh vẫn im thin thít. Đó là lúc tôi nhận ra: xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay không nằm ở giảng đường， mà ở những buổi kể chuyện đời thường như thế. Nó không biến mất. Nó chuyển mình.Vài năm trở lại đây， các nền tảng số bùng nổ. YouTube có kênh kể chuyện cổ tích đạt hàng triệu lượt xem. TikTok xuất hiện những clip 60 giây tóm tắt Tấm Cám。Thạch Sanh. Có kênh còn dựng hoạt hình ngắn về Trạng Quỳnh， chèn meme， tiếng lóng. Khán giả trẻ comment rôm rả: “Ơ， truyện này hay phết”. Đó là một biểu hiện rõ của xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay: tái sinh qua công nghệ. Nhưng không phải tất cả đều đẹp. Nhiều clip cắt gọt， thêm thắt tình tiết giật gân， làm mất đi cái hồn của truyện. Tôi từng xem một bản Chử Đồng Tử bị biến thành câu chuyện tình tay ba. Buồn cười， nhưng cũng chạnh lòng.
Ở các thành phố lớn， một xu hướng khác đang lên ngôi: sân khấu hóa dân gian. Nhà hát nhỏ， cà phê sách， thậm chí quán bar cũng tổ chức đêm kể chuyện dân gian. Tôi có lần dự một buổi ở Hà Nội， người kể chuyện mặc áo the， đứng giữa vòng tròn khán giả. Chị kể về cô gái hái dâu。giọng lúc trầm lúc bổng. Khán giả không ai nhìn điện thoại. Họ khóc. Họ cười. Đó là xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay – sự trở lại của trải nghiệm trực tiếp. Không qua màn hình， không qua lý thuyết. Chỉ là người kể và người nghe， như ngày xưa bên bếp lửa.Tất nhiên， không phải ai cũng hào hứng. Nhiều giáo viên văn phàn nàn học sinh không còn thuộc nổi một bài ca dao. Các em biết “Thánh Gióng” qua game mobile， biết “Sọ Dừa” qua phim hoạt hình 3D. Tôi cho rằng điều đó không tệ. Vấn đề là cách chúng ta chọn lọc. Xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay nếu không phải là sự dung hòa giữa cái cũ và cái mới?Một cô bé 12 tuổi ở Cần Thơ từng làm video kể chuyện cổ tích bằng tiếng Anh， thu hút 200.000 lượt xem. Cô bé bảo: “Con muốn bạn bè quốc tế biết Việt Nam có truyện hay”. Nghe mà ấm lòng.Điều đáng nói là các nhà nghiên cứu cũng đang thay đổi. Họ không chỉ sưu tầm， ghi chép. Họ lập dự án số hóa kho tàng truyện dân gian， xây dựng bản đồ tương tác về các dị bản. Một nhóm ở Đại học Quốc gia còn dùng AI để phân tích motif truyện， tìm ra quy luật lan truyền. Nghe thì hiện đại， nhưng mục đích vẫn là giữ gìn. Tôi tin rằng xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay sẽ còn tiếp tục biến động. Sẽ có những bản pha tạp， thậm chí lệch lạc. Nhưng dòng chảy chính vẫn là làm sao để người trẻ thấy mình trong câu chuyện của cha ông. Không phải như bảo tàng， mà như một phần máu thịt. Như bà Tư kể chuyện Thánh Gióng – không cần sách。
chỉ cần niềm tin.
