Hà NộiáchvănhọctạiViệtNamNhữngconsốbiếtnóitừthịtrườgiải pháp mở quán cà phê， chiều cuối tháng 10。một gian hàng nhỏ trên phố Đinh Lễ bày la liệt những cuốn tiểu thuyết mới. Chị Nguyễn Thị Hòa， chủ cửa hàng， vừa kiểm kê vừa nói: “Tháng này tôi bán được gần 200 cuốn ‘Mùa hè không tên’ của tác giả trẻ Lê Văn An， trong khi cùng kỳ năm ngoái một đầu sách văn học nội địa chỉ bán được vài chục cuốn” Con số ấy không đơn lẻ. Theo báo cáo từ một số nhà phát hành lớn tại TP.HCM và Hà Nội， doanh số sách văn học tại Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2024 tăng 18% so với cùng kỳ， riêng dòng văn học Việt Nam đương đại tăng 27%. Điều đáng nói， mức tăng này đến từ nhóm độc giả dưới 30 tuổi， những người từng bị cho là “quay lưng” với sách giấy.
Tôi có mặt tại một buổi ra mắt sách ở Quận 1， TP.HCM， nơi tác giả trẻ Trần Mai Phương ký tặng cuốn tản văn “Sài Gòn， mưa và những người ở lại”. Hơn 150 người ngồi kín hội trường， phần lớn là sinh viên. Một bạn tên Linh， 21 tuổi。chia sẻ: “Mình mua sách văn học tại Việt Nam vì thấy mình trong đó. Những câu chuyện về gia đình， tình yêu， nỗi cô đơn thời đại học không giống trên mạng xã hội” Không chỉ qua sự kiện， các câu lạc bộ đọc sách trên Facebook và TikTok cũng góp phần đẩy lượng tiêu thụ. Hashtag #sachvanhocvietnam đạt hơn 12 triệu lượt xem trong 6 tháng gần đây， theo số liệu từ một công cụ phân tích mạng xã hội. Sự thay đổi này phản ánh một thực tế: độc giả trẻ không chỉ tìm kiếm giải trí mà còn muốn kết nối cảm xúc qua trang viết.Nhưng bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Tại một hội thảo ngành xuất bản tổ chức ở Hà Nội đầu tháng 10， ông Phạm Minh Đức， giám đốc một nhà xuất bản có tiếng， thẳng thắn: “Sách văn học tại Việt Nam vẫn đối mặt với bài toán giá thành. Một cuốn tiểu thuyết 300 trang có giá bìa 120.000 đồng， trong khi thu nhập trung bình của sinh viên chỉ khoảng 3 triệu đồng/tháng. Chúng tôi phải phát hành song song bản bìa mềm giá rẻ và bản đặc biệt để giữ chân bạn đọc” Dữ liệu từ một nền tảng bán sách trực tuyến cho thấy 65% giao dịch sách văn học là bản bìa mềm， nhưng doanh thu từ bản đặc biệt (có chữ ký。tranh minh họa) lại chiếm 40% tổng doanh thu. Rõ ràng， người đọc sẵn sàng chi nhiều hơn nếu cuốn sách mang lại trải nghiệm cá nhân hóa.Điều tôi quan sát được từ các nhà sách độc lập như Nhã Nam Bookstore hay Phương Nam Book là họ đang thử nghiệm mô hình “sách văn học theo mùa”. Ví dụ， mùa mưa ở miền Nam， họ trưng bày riêng những tác phẩm u buồn， hoài niệm;mùa hè， ưu tiên truyện ngắn nhẹ nhàng. Cách làm này kích thích trí tò mò và tạo thói quen ghé thăm thường xuyên. Một nhân viên tại đây tiết lộ: “Doanh thu từ sách văn học tại Việt Nam của riêng cửa hàng chúng tôi tăng 35% so với năm ngoái nhờ cách trưng bày theo chủ đề” Dẫu vậy。
vẫn còn khoảng cách giữa đô thị và nông thôn. Ở các tỉnh lẻ， sách văn học chủ yếu đến từ thư viện hoặc các dự án tặng sách， chứ người dân ít có thói quen mua. Con số thống kê từ một tổ chức phi lợi nhuận cho thấy chỉ 12% học sinh nông thôn được tiếp cận sách văn học mới mỗi năm.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi cho rằng sự trỗi dậy của sách văn học tại Việt Nam không chỉ là câu chuyện doanh thu. Nó phản ánh nhu cầu tìm về chiều sâu cảm xúc trong một xã hội ngày càng số hóa. Những cuốn sách như “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư vẫn được tái bản liên tục， hay các tác giả trẻ như Đinh Phương， Hồ Anh Thái đang có lượng người hâm mộ trung thành. Điều cần làm lúc này là mở rộng kênh phân phối đến các địa phương， đồng thời giữ giá bìa hợp lý để không biến văn học thành món hàng xa xỉ. Nếu không。nguy cơ “lệch pha” giữa thành thị và nông thôn sẽ ngày càng lớn， và thị trường sách văn học tại Việt Nam sẽ chỉ sôi động trên những con phố quen thuộc.
