“Xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay” không còn là câu hỏi của riêng giới nghiên cứu. Nó hiện diện trong những buổi tọa đàm ở đình làngướngvănhọcdângianlàgìhiệnnayGócnhìntừlàngquêđếnmạngxãhộchia sẻ về dọn nhà nhanh， trong các nhóm Facebook chuyên sưu tầm ca dao， và cả trên TikTok với những clip kể chuyện cổ tích bằng giọng miền Tây. Văn học dân gian không nằm yên trong sách giáo khoa. Nó đang được tái sinh qua lăng kính số， qua những dự án cộng đồng và qua chính đời sống thường nhật của người trẻ.Tôi có dịp về Hội An những ngày giáp Tết， chứng kiến một nhóm sinh viên Đà Nẵng biểu diễn hò khoan và kể chuyện Trạng Quỳnh ngay giữa phố cổ. Khách du lịch nước ngoài đứng nghe， cười nghiêng ngả dù chưa hiểu hết tiếng Việt. Một bạn trong nhóm nói: “Tụi em không diễn lại nguyên bản， mà thêm tình huống hài hước đương đại。kiểu Trạng Quỳnh xử lý tin đồn trên mạng”. Đó chính là một biểu hiện rõ nét của xu hướng văn học dân gian hiện nay: gắn chất liệu truyền thống với vấn đề thời sự. Không cần hô hào “bảo tồn”， sức sống tự nhiên của dân gian vẫn len vào từng ngõ ngách.Một hướng khác đáng chú ý là sự trở lại của các hình thức kể chuyện dân gian trên nền tảng số. Kênh YouTube “Chuyện làng tôi” của một nhóm bạn trẻ ở Nam Định thu hút hàng trăm nghìn lượt xem mỗi video nhờ phục dựng truyện cổ tích bằng hoạt hình đơn giản， giọng kể pha chút hài hước. Hay các hội nhóm sưu tầm câu đố。
tục ngữ trên Facebook cũng mọc lên như nấm， thành viên đa phần là người dưới 30 tuổi. Văn học dân gian không chỉ được “số hóa” mà còn được “đời thường hóa” – nội dung ngắn， dễ hiểu， tương tác trực tiếp. Có người e ngại rằng sự thương mại hóa làm mất đi tính nguyên bản. Nhưng nhìn vào thực tế， nhiều bạn trẻ sau khi xem clip đã tìm đọc thêm bản gốc， đó là tín hiệu đáng mừng. Xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay， xét cho cùng， không thể tách rời câu chuyện về công nghệ và nhu cầu giải trí của công chúng.Ở một góc khác， các nhà nghiên cứu trẻ đang đẩy mạnh việc sưu tầm và phân tích văn học dân gian theo hướng liên ngành. Tôi từng đọc một luận văn thạc sĩ về mo Mường kết hợp với nghiên cứu tâm lý học cộng đồng， tác giả đã dùng phương pháp phỏng vấn sâu để lý giải vì sao những bài mo vẫn được người già truyền miệng dù không còn được thực hành thường xuyên. Cách tiếp cận này khác với lối nghiên cứu văn bản thuần túy trước đây. Nó cho thấy văn học dân gian không phải là di vật， mà là một quá trình đang tiếp diễn. Tuy nhiên， cũng có những dự án sưu tầm ồ ạt， sao chép lẫn nhau。thiếu kiểm chứng， khiến bức tranh trở nên nhiễu loạn. Tôi nghĩ giới nghiên cứu cần lên tiếng nhiều hơn để định hướng chất lượng， thay vì chỉ chạy theo số lượng.Vậy xu hướng văn học dân gian là gì hiện nay?Đó là sự dịch chuyển từ truyền miệng sang truyền miệng số， từ bảo tồn nguyên trạng sang tái tạo linh hoạt， từ đối tượng nghiên cứu hàn lâm sang nguồn cảm hứng giải trí đại chúng. Điều này đặt ra yêu cầu mới về cách hiểu và cách ứng xử với di sản. Người làm văn hóa cần nhạy bén hơn， đừng vội phán xét những thử nghiệm mới. Bởi lẽ。
văn học dân gian vốn dĩ luôn vận động， và chính sự vận động ấy là minh chứng cho sức sống của nó.
