Đêm diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội cuối tháng 3 vừa qua không có poster rầm rộócnhìnvềcácloạihìnhnghệthuậtKhisânkhấutruyềnthốnglêntiếcá thu cho gia đình， không có khách mời nổi tiếng. Chỉ có một nhóm nghệ sĩ trẻ của Nhà hát Chèo Việt Nam đứng trên sàn gỗ cũ， ánh đèn vàng vọt hắt xuống， và khoảng bảy mươi khán giả ngồi kín ba hàng ghế đầu. Họ diễn vở Quan Âm Thị Kính theo lối rút gọn， nhưng vẫn giữ nguyên những làn điệu chèo cổ. Tôi ngồi đó， nghe tiếng trống đế dồn dập。và tự hỏi: góc nhìn về các loại hình nghệ thuật của chúng ta đang thay đổi từ khi nào?
Không khó để nhận ra rằng sân khấu truyền thống đang bị đặt bên cạnh những bộ phim bom tấn， những concert ánh sáng laser. Nhưng điều tôi thấy lạ là lớp khán giả trẻ đến rạp lại không hề thụ động. Họ quay phim bằng điện thoại， đăng lên mạng xã hội。và bình luận sôi nổi về cách nhân vật Thị Kính cúi đầu che mặt. Một cô gái ngồi cạnh tôi nói: “Em chưa từng xem chèo， nhưng thấy nó giống như một bộ phim tâm lý ngắn” Lời nhận xét đó khiến tôi nghĩ về góc nhìn về các loại hình nghệ thuật: đôi khi sự kết nối không đến từ hiểu biết sâu sắc， mà từ một khoảnh khắc bất chợt.Nghệ thuật cải lương thì khác. Tuần trước。tôi ghé Đoàn Cải lương Trần Hữu Trang ở TP.HCM. Sân khấu vắng hơn， nhưng dàn nhạc vẫn chơi hết mình. Một nghệ sĩ lớn tuổi cho tôi xem cuốn sổ ghi chép các vai diễn từ năm 1978. Ông bảo: “Bây giờ khán giả không còn khóc như xưa， nhưng họ vỗ tay đúng chỗ” Tôi nhận ra góc nhìn về các loại hình nghệ thuật không nên chỉ đo bằng số lượng khán giả， mà bằng cách họ phản hồi. Có lần， một khán giả trẻ đứng dậy hỏi nghệ sĩ về ý nghĩa của câu vọng cổ， và cuộc trò chuyện kéo dài gần nửa tiếng sau khi hạ màn. Đó là một góc nhìn về các loại hình nghệ thuật mà tôi ít thấy trong các báo cáo khoa học.Điện ảnh độc lập cũng đang tạo ra góc nhìn về các loại hình nghệ thuật riêng. Phim Bên trong vỏ kén vàng của Phạm Thiên Ân không có kinh phí lớn， nhưng lại khiến khán giả quốc tế bàn tán về cách kể chuyện chậm rãi. Tôi đã xem phim này hai lần。và lần thứ hai tôi nhận ra những khoảng lặng dài không hề vô nghĩa. Chúng giống như khoảng thở của người kể chuyện. Một người bạn làm phim tài liệu nói với tôi: “Đừng so sánh điện ảnh với sân khấu， hãy xem chúng như hai ngôn ngữ khác nhau” Anh ấy có lý. Góc nhìn về các loại hình nghệ thuật sẽ phong phú hơn nếu ta chấp nhận rằng mỗi loại hình có nhịp điệu riêng， không cần phải nhanh hơn hay ồn ào hơn để được coi là hay.Cuối tuần rồi， tôi dự một buổi biểu diễn múa đương đại trong một nhà kho cũ ở quận 4. Không có ghế ngồi， khán giả đứng thành vòng tròn. Vũ công di chuyển rất chậm， có lúc dừng lại nhìn thẳng vào mắt tôi. Tôi thoáng nghĩ: nếu đây là lần đầu ai đó tiếp xúc với nghệ thuật múa。
liệu họ có bỏ về giữa chừng?Nhưng rồi một đứa trẻ khoảng năm tuổi kéo tay mẹ， chỉ vào vũ công và cười. Đứa trẻ đó không cần hiểu hết ý nghĩa. Nó chỉ thấy chuyển động đẹp. Có lẽ góc nhìn về các loại hình nghệ thuật bắt đầu từ những phản ứng hồn nhiên như vậy， trước khi bị bất kỳ lý thuyết nào xen vào.
