Chùa Một Cột không chỉ là biểu tượng kiến trúc độc đáo mà còn là một di sản nghệ thuật nổi bật với kết cấu gỗ hình hoa sen vươn lên từ hồ nước. Đứng trước công trình nàyữngdisảnnghệthuậtnổibậtcủaViệtNamquagócnhìnthựctếgạo dễ làm。tôi nhận thấy sự tinh tế trong từng đường nét chạm khắc， dù đã trải qua nhiều lần trùng tu. Theo các nhà nghiên cứu， ngôi chùa được xây dựng từ thế kỷ 11， và dù quy mô nhỏ， nó vẫn là điểm nhấn trong quần thể di tích Hà Nội. Một điều ít ai để ý: các nghệ nhân xưa đã tính toán để cột trụ chịu được lực xoắn của mái， một kỹ thuật đáng kinh ngạc nếu so với công cụ thời đó.Trong khi đó， di sản nghệ thuật nổi bật của Huế lại nằm ở những bức phù điêu trên Ngọ Môn. Tôi đã dành hẳn một buổi sáng để đếm số lượng rồng chạm nổi trên cửa ngũ môn – hơn 100 con， mỗi con một dáng vẻ khác nhau. Có con uốn lượn， có con vờn mây， nhưng tất cả đều toát lên vẻ uy nghiêm của triều Nguyễn. Điều đáng nói là các nghệ nhân đã sử dụng kỹ thuật đắp nổi bằng vôi。
mật mía và giấy bản， một công thức gần như thất truyền. Ngày nay， việc phục dựng những chi tiết này gặp vô vàn khó khăn vì thiếu vật liệu gốc.Ở một góc nhìn khác， nghệ thuật sân khấu truyền thống như chèo， tuồng cũng là di sản nghệ thuật nổi bật nhưng đang chịu áp lực từ giải trí hiện đại. Tôi từng xem một vở chèo ở đình làng thuộc Hà Nam， nơi nghệ nhân hát bằng giọng cổ， không micro， và khán giả ngồi sát chiếu. Cảm giác ấy khác hẳn với những buổi diễn trên sân khấu lớn. Một nghệ nhân tên Hà， 72 tuổi， bảo rằng bà học được 15 làn điệu từ mẹ chồng。nhưng giờ chỉ còn vài người trẻ theo học. Con số thống kê chưa đầy 200 nghệ nhân chèo trên cả nước khiến tôi lo ngại về tính bền vững.Di sản nghệ thuật nổi bật không chỉ nằm trong bảo tàng. Những bức tranh dân gian Đông Hồ， dù đã mai một， vẫn giữ được sức sống qua các làng nghề như tranh thờ， tranh Tết. Tôi có dịp xem nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế in tranh trên giấy điệp， và nhận ra rằng mỗi bản in là một biến thể nhỏ – màu điệp óng ánh phụ thuộc vào độ ẩm không khí. Điều này lý giải vì sao rất khó tái bản chính xác một bức tranh cũ. Nếu không có những người như ông Chế。kỹ thuật làm giấy điệp từ vỏ sò có thể đã thất truyền từ lâu.Nhìn tổng thể， các di sản nghệ thuật nổi bật của Việt Nam đang đứng trước thách thức bảo tồn nhưng cũng có cơ hội nhờ du lịch trải nghiệm. Tôi tin rằng sự sống của di sản không nằm ở việc đóng khung trong bảo tàng。mà ở việc để người dân và du khách được chạm， được nghe， được thử làm. Một nghệ nhân làm gốm Bát Tràng từng nói với tôi: “Đừng chỉ nhìn， hãy nặn thử” Câu nói ấy đáng để suy ngẫm khi bàn về bảo tồn di sản nghệ thuật.
