Chương trình Ngữ Văn 9 học kỳ I năm nay có một thay đổi đáng chú ý: phần giới thiệu tác phẩm không còn dừng ở tiểu sử tác giả và hoàn cảnh sáng tác. Nhiều bộ sách ngữ văn 9 giới thiệu hẳn một mục “Kết nối đọc – viết” ngay sau mỗi văn bảnáchNgữVănGiớiThiệuGócNhìnTừMộtGiáoViênĐứngLớcông thức cháo sườn。buộc học sinh phải đối chiếu tác phẩm với đời sống đương đại. Tôi cầm cuốn sách của Nhà xuất bản Giáo dục trên tay， lật đến trang 47 – nơi giới thiệu Truyện Kiều – và thấy một hộp thoại nhỏ: “Nếu Thúy Kiều sống ở thế kỷ 21， nàng sẽ chọn im lặng hay lên tiếng”. Câu hỏi ấy khiến lớp học chiều thứ Ba tuần trước sôi nổi hẳn lên， khác hẳn những giờ giảng cũ.Sách ngữ văn 9 giới thiệu không chỉ là kênh thông tin mà còn là công cụ định hướng đọc hiểu. Tôi để ý thấy phần giới thiệu về “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long trong bộ Cánh Diều có hẳn một sơ đồ tư duy bằng hình ảnh， tóm tắt mạch truyện chỉ trong nửa trang. Học sinh trung bình yếu của tôi – những em thường ngại đọc truyện dài – lại thích cách này. Một em còn ghi chú bên lề: “Thầy ơi。sơ đồ này dễ nhớ hơn bài giảng của thầy”. Thật lòng mà nói， tôi thấy hơi chạnh lòng， nhưng phải công nhận sách ngữ văn 9 giới thiệu đã làm tốt việc trực quan hóa văn bản.Điểm trừ đáng kể nằm ở phần giới thiệu tác giả nước ngoài. Cuốn sách của bộ Kết Nối Tri Thức dành gần hai trang cho đại thi hào Pushkin， nhưng phần lớn là tiểu sử khô khan， thiếu liên hệ với bối cảnh Việt Nam. Học sinh lớp tôi đọc xong vẫn hỏi: “Vậy ông ấy có ảnh hưởng gì đến thơ mới Việt Nam không thầy”. Sách ngữ văn 9 giới thiệu chưa trả lời được câu hỏi ấy. Tôi phải tự soạn thêm tư liệu. Có lẽ nhóm biên soạn nên lồng ghép những so sánh văn học – ví dụ đặt Pushkin cạnh Xuân Diệu – để học sinh thấy được sợi dây kết nối， thay vì những khối thông tin rời rạc.Một chi tiết nhỏ nhưng tôi cho là đáng giá: phần giới thiệu về truyện ngắn “Bến quê” của Nguyễn Minh Châu trong sách ngữ văn 9 giới thiệu có trích dẫn một bức thư của nhà văn gửi con trai， viết tay， chụp lại nguyên bản. Học sinh được nhìn thấy nét chữ nguệch ngoạc， những dòng gạch xóa – thứ mà bản in không bao giờ có. Một em đã thốt lên: “Ông ấy cũng viết sai chính tả à”. Cả lớp cười。nhưng rồi chúng tôi có một cuộc thảo luận thật sự về quá trình sáng tạo. Sách ngữ văn 9 giới thiệu， ở những trang như vậy， đã chạm được vào trải nghiệm thẩm mỹ đích thực.
Nhìn tổng thể， sách ngữ văn 9 giới thiệu của các bộ hiện hành đang chuyển từ “giới thiệu để biết” sang “giới thiệu để làm”. Học sinh phải vẽ sơ đồ， viết đoạn văn ngắn。hoặc đặt câu hỏi phản biện ngay sau phần giới thiệu. Cá nhân tôi đánh giá cao hướng đi này， dù vẫn còn những trang viết vội. Nếu được góp ý， tôi sẽ đề nghị bổ sung thêm các hộp “Góc nhìn trái chiều” – nơi học sinh được thấy những cách đọc khác nhau về cùng một tác phẩm. Sách ngữ văn 9 giới thiệu cần dám gây tranh cãi hơn nữa， thay vì chỉ khẳng định một chiều.
