rong căn nhà nhỏ trên đường Hoàng DiệuữngườitửtùĐàNẵngNétđẹpbihùnggiữaphốbiểsử dụng mạng xã hội hiệu quả， ông Ba， 78 tuổi， cẩn thận mở chiếc hộp gỗ đã sờn màu， lấy ra bức thư pháp viết bằng chữ Hán Nôm. Đó là tác phẩm 'chữ người tử tù' – một hiện tượng văn hóa độc đáo ở Đà Nẵng。nơi những người tù chính trị thời Pháp thuộc đã dùng chữ viết để gửi gắm tâm tư và khí phách. Ông Ba là cháu nội của một trong những tù nhân từng bị giam tại nhà tù Đà Nẵng (nay là Bảo tàng Đà Nẵng)， và bức thư pháp này là di vật duy nhất còn lại của ông nội ông.Chữ người tử tù Đà Nẵng không đơn thuần là thư pháp. Mỗi nét chữ là một câu chuyện. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Thị Hồng。
người dành hơn 20 năm sưu tầm tư liệu về nhà tù Đà Nẵng， có ít nhất 37 bức thư pháp của các tù nhân được lưu truyền đến ngày nay. Nội dung thường là thơ Đường， câu đối， hoặc những lời răn dạy con cháu. Điều đặc biệt: chúng được viết bằng mực tàu trên giấy bản， nhưng nhiều bức lại dùng máu và tro bếp thay mực – một cách để vượt qua sự kiểm soát của cai ngục. Bà Hồng cho biết: 'Có bức chữ chỉ vỏn vẹn bốn chữ “Nhất nhật tại tù”， nhưng nét bút dứt khoát， mạnh mẽ đến lạ. Người viết hẳn phải có ý chí sắt đá lắm.'Tôi tìm đến nhà ông Lê Văn Tám， 82 tuổi， ở phường Thạch Thang， người được cho là còn giữ được một bức chữ người tử tù do chính cha mình viết. Ông Tám kể: 'Cha tôi bị bắt năm 1943， giam ở xà lim số 5. Ông viết bức chữ này để lại cho mẹ tôi trước khi bị chuyển đi. Nét chữ run run vì đói và đau。nhưng từng chữ một vẫn rõ ràng. Đó là câu “Trung hiếu bất song toàn” – cha tôi muốn nhắn nhủ rằng dù chọn con đường nào cũng phải giữ trọn đạo làm người.' Bức chữ hiện được ông Tám gìn giữ trong khung kính， đặt trang trọng trên bàn thờ gia tiên.Không phải ai cũng biết đến chữ người tử tù Đà Nẵng. Ngay cả nhiều người dân thành phố， khi được hỏi， cũng tỏ ra ngơ ngác. Thế nhưng， với những gia đình có người từng bị giam giữ， đó là báu vật tinh thần. Chị Nguyễn Thị Thanh， 45 tuổi， chủ một quán cà phê trên đường Nguyễn Chí Thanh。chia sẻ: 'Tôi từng thấy một bức chữ như vậy tại nhà một người quen. Nó không đẹp theo kiểu thư pháp chuyên nghiệp， nhưng toát lên vẻ thiêng liêng khó tả. Tôi nghĩ nên có một không gian trưng bày để nhiều người biết hơn.'
Hiện nay， Bảo tàng Đà Nẵng lưu giữ một số hiện vật liên quan。nhưng chưa có khu trưng bày riêng về chữ người tử tù. Việc sưu tầm và bảo tồn chủ yếu dựa vào các gia đình. Theo tôi， đây là một khoảng trống đáng tiếc. Chữ người tử tù Đà Nẵng không chỉ là di sản của một nhóm người， mà là một phần ký ức lịch sử của thành phố – một thời kỳ đau thương nhưng cũng đầy kiêu hãnh. Những nét chữ ấy， dù mờ nhòe theo năm tháng， vẫn đang thì thầm kể lại câu chuyện về lòng kiên trung và khát vọng tự do của con người nơi đây.
