Mỗi độ xuân vềữnghệthuậtViệtNamTừphốôngđồđếnkhônggianđươngđạhướng dẫn pha chế đồ uống， phố ông đồ trên đường Nguyễn Huệ (TP.HCM) hay Văn Miếu (Hà Nội) lại chật kín người xin chữ. Đó không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là minh chứng cho sức sống của chữ nghệ thuật tại Việt Nam. Người trẻ tìm đến những câu chữ cầu may， người lớn tuổi hoài niệm nét bút xưa. Nhưng ít ai để ý rằng， đằng sau những tờ giấy đỏ ấy là cả một quá trình biến đổi của thư pháp Việt từ thế kỷ XX đến nay.Thư pháp Hán Nôm từng là độc tôn trong các kỳ thi khoa bảng. Khi chữ Quốc ngữ thay thế Hán tự， thư pháp Việt dần tách khỏi ảnh hưởng Trung Hoa để tạo bản sắc riêng. Những nghệ nhân như cụ Nguyễn Văn Bách (Hà Nội) hay ông Lê Thiên Lý (TP.HCM) đã đưa lối viết uyển chuyển。phóng khoáng vào đời sống. Tôi nhớ lần ghé thăm một lớp dạy thư pháp ở quận 3， học viên đủ lứa tuổi， từ cô sinh viên đến bác về hưu， cặm cụi luyện từng nét móc. Không khí trầm lắng， chỉ có tiếng bút lông sột soạt trên giấy. Chữ nghệ thuật tại Việt Nam thời điểm đó mang nặng tính thực hành cá nhân， chưa có nhiều sân chơi chuyên nghiệp.Khoảng mười năm trở lại đây， chữ nghệ thuật bước vào không gian đương đại. Các triển lãm thư pháp kết hợp sắp đặt ánh sáng， video art xuất hiện tại Hà Nội， Đà Nẵng， Huế. Họa sĩ trẻ Trần Quốc Tuấn (sinh 1990， TP.HCM) gây chú ý với dự án “Nét cong” – viết chữ Việt trên chất liệu nilon tái chế， treo lơ lửng trong nhà kho bỏ hoang. Anh chia sẻ: “Tôi muốn chữ Việt không chỉ nằm trên giấy đỏ mà còn thở trong không gian sống” Cách làm này khiến giới phê bình tranh cãi。
người khen sáng tạo， kẻ chê phá vỡ truyền thống. Nhưng rõ ràng， chữ nghệ thuật tại Việt Nam đã có thêm tiếng nói mới.Dạo một vòng các workshop cuối tuần ở Hà Nội， dễ thấy sự lên ngôi của chữ nghệ thuật trong giới trẻ. Bạn Nguyễn Thu Hà (22 tuổi， sinh viên Mỹ thuật Công nghiệp) cho biết mỗi tháng chi khoảng 500.000 đồng cho giấy。mực và lớp học. “Viết chữ giúp mình cân bằng sau giờ học căng thẳng. Mình không theo thư pháp cổ điển mà thích biến tấu， ví dụ viết tên mình theo kiểu chữ khối kết hợp nét thảo” Các nền tảng mạng xã hội cũng góp phần đưa chữ nghệ thuật đến gần công chúng hơn. Những video quay cận cảnh đầu bút lông nhúng mực， nhả từng nét trên giấy dó hút hàng trăm nghìn lượt xem. Đó là tín hiệu đáng mừng， dù chất lượng nghệ thuật trong số đó không đồng đều.Nhìn từ góc độ bảo tồn， chữ nghệ thuật tại Việt Nam đang đứng giữa hai thái cực: giữ nguyên tinh hoa thư pháp Hán Nôm và lao vào thử nghiệm hình thức mới. Cá nhân tôi cho rằng không cần chọn phe. Một bên là di sản cần gìn giữ， một bên là sáng tạo cần khuyến khích. Vấn đề nằm ở chỗ， các cơ sở đào tạo thư pháp bài bản vẫn còn hiếm， phần lớn người viết chữ nghệ thuật tự học hoặc học qua mạng. Nếu thiếu nền tảng kỹ thuật， dễ dẫn đến biến tấu tùy tiện， làm mất đi vẻ đẹp vốn có của chữ Việt. Ngược lại， nếu quá câu nệ cổ điển， chữ nghệ thuật khó len vào đời sống đương đại. Có lẽ， con đường phù hợp là dung hòa – như cách một số nghệ nhân ở Huế đang làm: mở lớp dạy viết chữ trên lá bàng， gốm sứ。kết hợp trình diễn thư pháp với nhạc dân tộc. Những thử nghiệm ấy dù chưa hoàn hảo nhưng đáng ghi nhận.
