Một buổi chiều cuối tuầnệthuậtlàgìGócnhìntừđờisốngvàgiớithiệcá trê dễ làm， tôi đứng trước bức tranh sơn mài của họa sĩ Trần Văn Cẩn tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Không có nhãn ghi chú dài dòng， chỉ có tên tác phẩm và năm sáng tác. Vậy mà người xem cứ đứng lặng. Đó là lúc tôi hiểu: nghệ thuật là gì không thể gói gọn trong một định nghĩa， mà là trải nghiệm. Nghệ thuật là cách con người chạm vào cảm xúc của nhau qua hình khối， màu sắc， âm thanh và chuyển động. Nó không cần phải đẹp theo chuẩn mực。nhưng phải thật. Một vết mực loang trên giấy có thể là nghệ thuật nếu nó kể được câu chuyện mà ngôn từ bó tay.Tôi từng xem một buổi trình diễn múa đương đại ở Nhà hát Lớn Hà Nội. Vũ công không mặc trang phục cầu kỳ， sân khấu chỉ có một vệt sáng trắng. Họ di chuyển chậm。rồi đột ngột co giật， như thể đang giằng xé với chính mình. Khán giả im phăng phắc. Kết thúc， không ai vỗ tay ngay. Một lát sau， tiếng vỗ tay mới rộ lên， ngắn và nặng. Đấy， nghệ thuật là gì — đôi khi chỉ là khoảng lặng sau khi tác phẩm kết thúc. Nghệ thuật không giải thích. Nó đặt câu hỏi. Và người xem tự trả lời theo cách của riêng mình.Trong văn học， nghệ thuật là gì lại càng mơ hồ hơn. Có người bảo thơ phải có vần điệu. Nhưng thơ tự do của Lưu Quang Vũ vẫn khiến người ta rung động. Có người bảo truyện phải có cốt truyện chặt chẽ. Nhưng Nguyễn Huy Thiệp viết những mảnh vụn， rời rạc。
vậy mà đọc xong cứ ám ảnh mãi. Nghệ thuật là gì?Là khi tác phẩm sống lâu hơn tác giả， và mỗi thế hệ lại đọc nó theo cách khác. Tôi có một cuốn sách cũ của nhà văn Nam Cao， gáy đã sờn. Mỗi lần đọc lại “Chí Phèo”， tôi lại thấy một tầng nghĩa mới. Đấy là nghệ thuật — không đứng yên.
Giới thiệu về nghệ thuật cho người mới bắt đầu không cần bắt đầu từ lịch sử mỹ thuật đồ sộ. Hãy bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản: “Cái này khiến mình cảm thấy thế nào”. Bạn không cần biết tác giả là ai， trường phái nào. Nghệ thuật là gì nếu không phải là cuộc đối thoại giữa tác phẩm và người thưởng thức?Tôi có một người bạn chưa từng học về hội họa， nhưng mỗi lần vào bảo tàng， cô ấy lại đứng rất lâu trước những bức tranh không tên. Cô bảo: “Mình thích cái cách màu vàng ở góc tranh làm mình nhớ đến nắng quê”. Vậy là đủ. Nghệ thuật không cần bằng cấp để cảm nhận.Viết đến đây， tôi chợt nhớ một câu nói của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: “Nghệ thuật là con đường đi tìm cái đẹp trong cái buồn”. Có lẽ vậy. Nghệ thuật là gì?Là khi ta nhìn thấy một phần mình trong tác phẩm của người khác. Là khi ta khóc vì một bức ảnh， một câu thơ。một điệu múa. Không cần định nghĩa. Chỉ cần trải nghiệm. Và đôi khi， tự hỏi “nghệ thuật là gì” lại chính là lúc nghệ thuật bắt đầu.
