Đêm diễn tại Nhà hát Thành phố Hồ Chí Minh vừa quaệsĩtrẻvàcẩmnangnghệthuậtbiểudiễnKhisânkhấukhôngchỉlàánhđèhướng dẫn phong thủy nhà ở， một nghệ sĩ trẻ nhận cú điện thoại thông báo vai diễn chính bị thay thế chỉ ba giờ trước giờ mở màn. Cô gái ấy không khóc. Cô mở cuốn sổ tay ghi chép kín đặc， lật đến trang có dòng chữ 'phương án B cho cảnh cao trào'。và bắt đầu đọc lại từng ghi chú. Đó là một khoảnh khắc rất thật của nghề diễn — nơi bản lĩnh không đến từ may mắn， mà từ sự chuẩn bị. Và cẩm nang nghệ thuật biểu diễn， với những ai nghiêm túc theo đuổi bộ môn này， không phải cuốn sách lý thuyết suông mà là tập hợp những bài học sống còn được đúc kết từ chính sàn diễn.Nhiều người lầm tưởng biểu diễn là bộc lộ cảm xúc một cách ngẫu hứng. Sai. Nhìn cách NSƯT Kim Xuân xử lý một đoạn thoại dài trong vở 'Người vợ ma'。mới thấy rõ mỗi hơi thở， mỗi ngắt câu đều được tính toán đến từng giây. Trong cẩm nang nghệ thuật biểu diễn mà bất kỳ diễn viên chuyên nghiệp nào cũng ngầm thừa nhận， kỹ thuật thanh nhạc và hình thể chỉ là nền tảng. Phần khó nhất là duy trì được sự tươi mới sau hàng trăm suất diễn. Có người diễn 50 suất vẫn giữ nguyên cảm xúc， có người đến suất thứ 10 đã bắt đầu 'diễn bằng trí nhớ cơ bắp'. Sự khác biệt nằm ở việc có hay không một hệ thống luyện tập cá nhân — thứ mà tôi gọi là cẩm nang nghệ thuật biểu diễn của riêng mỗi người.Điều tôi quan sát được từ các buổi tập của nhóm kịch thể nghiệm Sân Khấu Mở: họ dành 40% thời gian để... không làm gì cả. Chỉ ngồi im， nhìn nhau， và ghi chép. Đạo diễn Trần Minh Hải giải thích rằng đó là lúc diễn viên tự đặt câu hỏi về nhân vật trước khi hành động. Một cẩm nang nghệ thuật biểu diễn hiệu quả phải bắt đầu từ việc hiểu rằng sân khấu là không gian của sự chú ý。không phải của âm lượng. Có lần， một diễn viên trẻ hỏi tôi làm sao để khóc thật trên sân khấu. Tôi đáp: đừng cố khóc. Hãy nhớ lại lần đầu tiên bạn mất đi thứ gì đó mà bạn không thể gọi tên. Kỹ thuật chỉ giúp bạn tái tạo cảm xúc， không tạo ra cảm xúc. Đây là điểm mà nhiều cuốn sách dạy diễn xuất bỏ qua.Về phần khán giả。
họ ngày càng tinh tế hơn trong việc nhận diện sự giả tạo. Một vở kịch có thể qua mắt được giới phê bình， nhưng không qua được những người ngồi hàng ghế đầu. Họ cảm nhận được nhịp điệu của sự thật. Vì thế， cẩm nang nghệ thuật biểu diễn không thể chỉ dành cho người biểu diễn. Nó còn là cách người xem học cách thưởng thức. Tôi từng chứng kiến một khán giả trẻ đứng dậy giữa vở diễn và rời đi， không phải vì chán， mà vì cô ấy nói rằng 'tôi không tin nhân vật này đang đau khổ'. Lời nhận xét ấy đáng giá hơn mười lời khen. Nó cho thấy khán giả đang dùng cẩm nang nghệ thuật biểu diễn của chính mình để đối chiếu.Cuối cùng， nghệ thuật biểu diễn không phải là cuộc thi của những giọt nước mắt. Nó là cuộc đối thoại giữa người diễn và người xem， qua lớp mặt nạ của nhân vật. Một cẩm nang nghệ thuật biểu diễn tử tế sẽ nhắc bạn rằng: sau khi ánh đèn tắt， điều còn lại không phải là tiếng vỗ tay， mà là câu hỏi bạn có dám bước ra sân khấu lần nữa với một con người khác hay không. Nếu câu trả lời là có。bạn đã có sẵn trang đầu tiên trong cuốn cẩm nang của riêng mình.
