Một buổi tối cuối tuần tại TP.HCMĐánhgiátácphẩmnghệthuậtKhithịhiếucôngchúngvượtqualýthuyếthànlâcách làm bánh khọt， tôi đứng trước bức tranh sơn mài khổ lớn của một họa sĩ trẻ trong một gallery nhỏ trên đường Pasteur. Xung quanh。vài bạn trẻ chụp ảnh check-in， vài nhà sưu tập thì thầm trao đổi. Không ai nhắc đến từ 'tác phẩm nghệ thuật đánh giá' theo kiểu hàn lâm， nhưng rõ ràng mỗi ánh mắt， mỗi lời bình đều đang thực hiện một phép đánh giá ngầm. Tôi chợt nhận ra: việc đánh giá tác phẩm nghệ thuật ở Việt Nam đang dần rời khỏi khuôn khổ phòng tranh truyền thống để bước vào đời sống số， nơi công chúng phán xét nhanh hơn bất kỳ hội đồng nào.Hai năm trước， một tác phẩm sắp đặt về biến đổi khí hậu tại Hà Nội gây tranh cãi dữ dội trên mạng xã hội. Người khen ca ngợi thông điệp môi trường。
kẻ chê bảo nó 'làm màu'. Thế nhưng， chính những bình luận gay gắt ấy lại tạo ra một làn sóng thảo luận về tiêu chí đánh giá tác phẩm nghệ thuật đương đại. Tôi theo dõi và thấy nhiều ý kiến không dựa trên lý thuyết phê bình mà dựa trên trải nghiệm cá nhân: cảm xúc khi đứng trước tác phẩm， sự kết nối với ký ức， hay đơn giản là 'nhìn có đẹp không'. Điều này cho thấy đánh giá tác phẩm nghệ thuật không còn là đặc quyền của giới phê bình chuyên nghiệp.Nhưng cũng có mặt trái. Một họa sĩ tên T. (xin giấu tên) chia sẻ với tôi rằng sau khi tác phẩm của anh bị một hội nhóm trên Facebook chấm điểm theo thang 10， anh nhận được không ít tin nhắn chỉ trích cá nhân. 'Họ đánh giá tác phẩm nghệ thuật như chấm bài kiểm tra， thiếu hẳn sự tôn trọng quá trình sáng tạo'， anh nói. Tôi đồng tình. Đánh giá tác phẩm nghệ thuật cần sự chậm rãi， cần đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử， chất liệu。và ý đồ tác giả. Một cú click 'like' hay 'dislike' không thể thay thế cho việc đọc kỹ tác phẩm.Vậy nên， tôi bắt đầu tự đặt ra vài nguyên tắc khi đánh giá tác phẩm nghệ thuật. Thay vì hỏi 'tác phẩm này có hay không'， tôi hỏi 'nó khiến tôi chú ý điều gì'. Ví dụ， khi xem loạt ảnh về chợ cá Cà Mau của nhiếp ảnh gia L.， tôi không vội kết luận về bố cục hay ánh sáng mà ghi lại cảm giác ám ảnh bởi mùi mặn mòi và sự nhộn nhạo của sinh kế. Sau đó。tôi mới tìm hiểu về kỹ thuật in ấn và dụng ý của tác giả. Cách đánh giá tác phẩm nghệ thuật này giúp tôi tránh được cái bẫy 'thích là khen， ghét là chê' đang lan tràn trên mạng.Cuối cùng， tôi nghĩ giới làm nghệ thuật và công chúng cần một không gian đối thoại cởi mở hơn. Đừng sợ những ý kiến trái chiều， nhưng cũng đừng biến đánh giá tác phẩm nghệ thuật thành cuộc thi hơn thua. Một tác phẩm tốt có thể khiến người xem khó chịu， thậm chí phản đối. Điều quan trọng là sau khi đánh giá， ta có thêm câu hỏi để suy ngẫm。chứ không phải một kết luận đóng khung. Tôi vẫn giữ thói quen quay lại gallery nhỏ đường Pasteur mỗi tháng， không phải để chấm điểm， mà để xem mình đã thay đổi thế nào sau mỗi lần đứng trước tác phẩm.
